کویر عطش

پائولو کوئیلو

احسان — Sun, 5 Dec 2010 17:18:00 GMT

چرا در زندگی جرئت نمیکنیم بپرسیم چرا ؟ (نقل از کتاب چون رود جاری باش اثر پائولو کوئیلو )

کدام یک از کارهای ما لازم است وکدام بیهوده ؟
چرا عقربه های ساعت به سمت راست میچرخند؟
ما که سیستم ده دهی داریم ، چرا روز بیست و چهار ساعت و هر ساعت شصت دقیقه است؟
واقعیت این است که بسیاری از قواعدی که امروز از آنها پیروی میکنیم ، هیچ بنیاد درستی ندارد ، اما اگر طور دیگری عمل کنیم ، ما را دیوانه یا نابالغ میدانند.
تا وقتی این وضع ادامه دارد، جامعه همچنان به خلق نظام هایی می پردازند که با گذر زمان ، دلیل وجودی خود را را از دست میدهند، اما همچنان قواعدشان را بر ما تحمیل میکنند .

این داستان جالب ژاپنی منظور مرا بهتر میرساند :

یک استاد بزرگ ذن و مدیر صومعه ی مایوکاگی ، گربه ای داشت که خیلی برایش عزیز بود. در کلاس های مراقبه ، همیشه این گربه را کنارش نگه میداشت تا هر چه ممکن است از حضور او بیشتر لذت ببرد.
یک روز صبح استاد را که بسیار پیر شده بود، در بسترش مرده پیدا کردند ، بزرگترین شاگرد جای استاد را گرفت.
راهب های دیگر پرسیدند این گربه را چکار کنیم؟ استاد تازه ، برای گرامیداشت یاد استاد سابقشان، تصمیم گرفت به گربه اجازه بدهد همچنان در کلاس های مراقبه ذن بودایی حضور داشته باشد .
شاگردانی از صومعه های مجاور که اغلب در آن منطقه سفر می کردند ، پی بردند که در یکی از مشهور ترین معابد آن منطقه، گربه ای هم در مراسم مراقبه شرکت میکند.
این خبرپخش شد .
سالها گذشت ، گربه مرد ، اما شاگردان صومعه به حضور آن عادت کرده بودند و گربه دیگری آوردند . در همان هنگام ، سایر صومعه ها هم شروع کردند به آوردن گربه به کلاسهای مراقبه ، فکر میکردند گربه عامل اشتهار مایوکاگی است ، نه کیفیت درسهایش، فراموش کرده بودند استاد سابق آن صومعه چه معلم خوبی بوده است.
نسلی گذشت و رساله های مفصلی درباره اهمیت حضور گربه در مراقبه ذن منتشر شد. یک استاد دانشگاه تزی بر این مبنا نوشت که جامعه ی دانشگاهی هم آن را پذیرفت . او معتقد بود گربه میتواند تمرکز انسان را برای نابود کردن انرژی منفی بالا ببرد.
به این ترتیب ، تا یک قرن بعد گربه را عنصری ضروری در مطالعه ذن بودایی در آن منطقه میدانستند.

بعد استادی آمد که به موی گربه حساسیت داشت و تصمیم گرفت گربه را از کلاسهای روزانه حذف کند.
همه اعتراض کردند اما استاد اصرار کرد . از آنجا که معلمی با استعداد بود ، شاگردها با وجود غیبت گربه ، به پیشرفت ادامه دادند.
کم کم صومعه های دیگر که همیشه دنبال نظریات جدید بودند و از غذا دادن به آن همه گربه خسته شده بودند، گربه ها را از کلاس حذف کردند . بیست سال بعد ، رساله های انقلابی تازه ای نوشته شد که عنوان آنها چیزهایی مثل اهمیت مراقبه بدون گربه یا متعادل کردن جهان ذن با استفاده از فقط نیروی ذهن شخص و بدون کمک حیوانات بود.
قرن دیگری هم گذشت و گربه کاملا از مراسم مراقبه ذن در آن منطقه حذف شد، اما دویست سال طول کشیده بود تا همه چیز به وضع عادی برگردد و تنها دلیلش این بود که در تمام این مدت هیچ کس نبود بپرسید آن گربه چرا آنجاست؟

چند نفر از ما در زندگی جرئت میکنیم بپرسیم : چرا این طور یا آن طور رفتار میکنم؟

در کارمان تا چه حد از امثال این گربه ها استفاده میکنیم که جرئت نداریم خودمان را از شرشان راحت کنیم؟ فقط به خاطر اینکه به ما گفته اند ، گربه لازم است تا همه چیز روبراه باشد.

چرا شیوه رفتار دیگری پیدا نمیکنیم؟

به نقل از کتاب چون رود جاری باش اثر پائولو کوئیلو (این کتاب را بخوانید)

استیون هاوکینگ

احسان — Sun, 5 Dec 2010 17:16:28 GMT

استیون هاوکینگ: خلقت بدون خدا هم ممکن است!

استیون هاوکینگ، یکی از شاخص ترین فیزیکدانان جهان، می گوید نظرش را در باره نقش احتمالی خدا در خلق کهکشان تغییر داده است.

پرفسور هاوکینگ گفته است که در نظریه هایی که در باره خلقت کهکشان وجود دارد جایی برای خدا نیست.

او می گوید نظریه های جدید علمی خلقت خودزا را به عنوان دلیلی معقول برای این که چیزی وجود داشته باشد، نه این که وجود نداشته باشد، می پذیرد.

استیون هوکینگ در تازه ترین کتاب خود با عنوان "طرح بزرگ" آورده که نظریه انفجار بزرگ (مهبانگ)، نه تنها اتفاقی یا به خواست خدا نبوده بلکه نتیجه ای اجتناب ناپذیر از قوانین فیزیک بوده است.

نظریه مهبانگ (بیگ بنگ)، به عنوان منشاء کهکشان به طور گسترده در میان دانشمندان مورد قبول بوده است.

معروفترین فیزیکدان بریتانیا قبلا گفته بود که احتمال خلقت کهکشان توسط خدا با درک علمی از کهکشان سازگار است. پرفسور هوکینگ در کتاب پرفروش خود "تاریخچه زمان" (سال 1988)، نقش خدا در خلقت کهکشان را پذیرفته بود.

اکنون او در کتاب جدید خود، که با لئونارد ملودینو، فیزیکدان آمریکایی، تالیف شده، می گوید که محتمل است کهکشان از هیچ به وجود آمده باشد. او می گوید از آنجایی که قوانین فیزیک مانند قانون جاذبه وجود دارد، خلقت خودجوش کاملا قابل قبول است.

این نظریه نیاز به خدایی که قرار است جهان را خلق کرده باشد، مرتفع می کند.

نظر پرفسور هوکینگ باور نیوتن را که که کهکشان باید توسط خدا طراحی شده باشد چون نمی توانسته از درون آشفتگی ظهور کرده باشد، نقض می کند.

بنا به کتاب هوکینگ همچنین فیزیکدانان بزودی نظریه دست نیافتنی "همه چیز" را، که همه مشخصه های طبیعت را توضیح می دهد، خواهند یافت.

آقای هوکینگ می گوید کشف فیزیکدانان یک معادله واحد از همه چیز نخواهد بود بلکه رشته ای از نظریه های به هم متصل خواهد بود که نقشه جنبه های متفاوت از جهان مادی را ترسیم خواهد کرد.
کتاب استیون هوکینگ در ماه سپتامبر منتشر می شود.

وحشی بافقی

احسان — Sun, 5 Dec 2010 17:09:56 GMT

گله یار دل آزار

ای گل تازه که بویی زوفا نیسـت تــو را
خبـر از سرزنـش خـار جـفا نیسـت تــو را
رحم بر بلبـل بی برگ و نوا نیسـت تــو را
التفاتــی به اسیـران بـلا نیسـت تــو را
ما اسیر غم و اصـلا غم ما نیسـت تــو را
با اسیر غم خود رحـم چـرا نیسـت تــو را؟

فارغ از عاشــق غمنـاک نمی بایـد بــود
جان من این همـه بی بـاک نمی بایـد بـود

همچو گل چند به روی همه خنــدان باشــی
همره غیـر بـه گـل گشت گلستـان باشــی
هر زمـان با دگری دست و گریبان باشــی
زان بیندیـش کـه از کـرده پشیمـان باشــی
جمــع با جمــع نباشـنـد و پریشـان باشــی
یـاد حیـرانــی ما آری و حیـران باشــی

مـا نباشیــم که باشد که جفای تو کشــد؟
به جفا سـازد و صـد جـور برای تـو کشــد؟

شـب به کاشانــه اغیار نمی بـاید بــود
غیــر را شمــع شـب تــار نمی باید بـود
همه جا با همه کس یـار نمی بـاید بــود
یــار اغیار دل آزار نمی باید بـود
تشنـــه خـون مــن زار نمی بـاید بــود
تا به این مرتبه خونخـوار نمی باید بـود

من اگر کشتـه شـوم باعث بد نامی توســت
موجــب شهـرت بی باکـی و خود کامـی توست

دیگری جز تو مرا اینهمه آزار نکرد
جز تو کس در نظر خلق مرا خار نکرد
آنچه کردی تو به من هیچ ستمکار نکرد
هیچ سنگین دل بیداد گر این کار نکرد
این ستمها دگری با من بیمار نکرد
هیچکس اینهمه آزار من زار نکرد

گـر از آزردن من هســت غرض مــردن مــن
مـُــردم، آزار مکـــش از پـی آزردن مـــن

جان من سنگ دلی دل به تو دادن غلـط است
بر سر راه تو چـون خـاک فتـادن غلـط است
چشم امیــد به روی تو گشــادن غلـط است
روی پر گــرد به راه تو نهـادن غلـط است
رفتــن اولاسـت زکـوی تو فتادن غلـط است
جـان شیریــن به وفـای تو دادن غلـط است

تو نه آنـی که غــم عاشــق زارت باشــم
چـون شود خـاک بر آن خـاک غبارت باشم

مدتی هسـت که حیرانـم و تدبیـری نیســت
عاشـق بی سر و سامانــم و تدبیــری نیست
از غمت سر به گریبانم و تدبیـری نیســت
خون دل رفتـه زدامانــم و تدبیــری نیست
از جفای تو بدینسانـم و تدبیـری نیســت
چـه توان کـرد پشیمانـم و تدبیــری نیست

شرح درماندگـی خـود به که تقریــر کنـم
عاجـزم چــاره من چیست چـه تدبیــر کنم

نخـل نوخیــز گلستـان جهان بسیــار است
گل این باغ بسی سرو روان بسیـــار است
جان من همچو تو غارتگر جان بسیــار است
تـرک زریـــن کمر مــوی میــان بسیـــار است
با لب همچـو شکـر تنگ دهان بسیــار است
نه که غیرازتو جوان نیست جوان بسیار است

دیگـری این همه بیـداد به عاشـق نکنــد
قصـــد آزردن یـاران مـوافـــق نـکنـــد

مدتی شـد کــه در آزارم و می دانــی تو
به کمنــد تـو گـرفتـارم و می دانــی تو
از غم عشـق تــو بیمارم و می دانــی تو
داغ عشق تو به جـان دارم و می دانــی تو
خـون دل از مژه می بارم و می دانــی تو
از بـرای تـو چنیـن زارم و می دانــی تو

از زبــان تـو حـدیثــی نشنـودم هرگــز
از تــو شرمنــده یک حـرف نبـودم هرگــز

مکـن آن نـو ع کـه آزرده شــوم از خویــت
دسـت بـر دل نهــم و پا بکشـم از کویــت
گوشه ای گیــرم و من بعد نیایـم من سویــت
نکنـــم بــار دگــر یـاد قد دل جویــت
دیــده پـوشــم زتمـاشــای رخ نیکویــت
سخنـی گویــم و شرمنـده شــوم از رویــت

بشنو پند و مکـن قصــد دل آزرده خویــش
ورنه بسیار پشیمـان شوی از کـرده خویــش

چند صبــح آیـم از خــاک درت شــام روم؟
از سـر کـوی تو خـود کـام به نـاکـــام روم؟
صـد دعــا گـویـم آزرده به دشنــام روم؟
از پی ات آیـم و بــا مـن نشــوی رام روم؟
دور دور از تـو من تیـره سرانجــام روم
نبود زهـره که همـراه تـو یـک گــام روم

کس چرا این همه سنگین دل بد خـو باشــد؟
جان مـن ایـن روشی نیسـت که نیکـو باشــد؟

از چه با من نشوی یـار چـه می پرهیــزی؟
یـار شــو بـا من بیمـار چـه می پرهیـزی؟
چیسـت مانــع زمـن زار چـه می پرهیــزی؟
بگشــای لــعل شکـر بـار چـه می پرهیـزی؟
حرف زن ای بت خونخـوار چـه می پرهیــزی
نه حدیثــی کنـی از یـار چـه می پرهیـزی؟

که تـو را گفـت به ارباب وفا حـرف نـزن؟
چین بر ابرو زن و یک بار به ما حرف نـزن؟

درد مــن کشتــه شمشیــر بلا می دانـــد
ســوز مـن سـوختـــه داغ جفـا می دانــد
مسکنــم ساکــن صحــرای فنا می دانـــد
همــه کس حـال من بی سر و پـا می دانــد
پاک بـازم همه کس طور مرا می دانـــد
عاشقـی همچـو نیست خـدا می دانــد

چاره من کـن و مگــزار که بیچــاره شــوم
سـر خـود گیـرم از کـوی تـو آواره شــوم

از سر کـوی تو با دیـــده تر خواهم رفت
چهـره آلـوده به خوناب جگـر خواهـم رفـت
تا نظر می کنی از پیش نظـــر خواهم رفت
گـر نرفتـم زدرت شــام سحـر خواهـم رفـت
نه که این بار چو هر بار دگر خواهم رفت
نیسـت بـاز آمدنـم باز اگـر خواهـم رفـت

از جفای تو من زار چو رفتم، رفتم
لطف کن لطف که این بار چو رفتم، رفتم

چنــد در کـوی تو با خـاک برابـر باشـم؟
چنــد پامـال جفــای تـو ستمگــر باشــم؟
چند پیش تو به قدر از هـمه کمتــر باشـم؟ از تو چند ای بت بد کیش مکدر باشم؟ می روم تا به سجود بت دیگر باشـم
باز اگر سجـده کنـم پیش تو کافـر باشــم

خود بگو کز تو کشـم ناز تغافل تا کــی؟
طاقتـم نیسـت از ایـن بیـش تحمـل تا کـی؟

بنده دامــن نسریــن تو را بنـده شــوم
ابتــدای خــط مشکیـن تو را بنـده شــوم
چین بر ابرو زن کیـن تو را بنـده شــوم
گره بر ابروی پر چیـن تو را بنـده شــوم
حرف ناگفتــن تسکیـن تو را بنـده شــوم
طــرز مهجویــی آییـن تو را بنـده شــوم

الله الله زکه این قاعــده اندوختــه ای
کیسـت استـاد تو این را زکـه آموختـه ای

این همه جور که من از پـی هم می بینــم
زود خـود را به سـر کـوی عـدم می بینــم
دیگران راحت و من این همه غم می بینــم
همه کـس خـــرم و من درد سـرم می بینــم
لطــف بسیـار طمع دارم و کـم می بینــم
هستـــم آزرده بـسیـــار ستـم می بینــم

خـرده بر حـرف درشــت مـن آزرده مگیــر
حـــرف آزرده درشـتانه بــود خـرده مگیــر

آنچنـان باش که من از تو شکایـت نکنــم
از تو قطــع طمــع لطـف و عنایـت نکنــم
پیــش مــردم زجفــای تو حکایـت نکنــم
همــه جـا قصـــه درد تـو روایـت نکنــم
دیگر این قصــه بـی حد و نهایـت نکنــم
خویــش را شهـره هر شهـر و ولایـت نکنــم

خوش کنی خاطر وحشی به نگاهی سهـل است سوی تـو گوشـه چشمی ز تو گاهی سهـل اسـت

مرغ سحر

احسان — Sun, 5 Dec 2010 17:06:37 GMT

مرغ سحر

مرغ سحر نیازی به معرفی ندارد. سروده ای از محمدتقی بهار در دوران مشروطه که پس از آغاز حکومت رضا شاه به صورت ترانه اجرا شد.

آهنگ این اثر، از مرتضی نی داوود ، فوق العاده زیباست. آهنگ باو جود گیرایی زیر و بالای چندانی ندارد بنابراین حتی کسانی که با خوانندگی آشنایی ندارند می توانند آن را به راحتی بخوانند. اکثر خوانندگان نامی نیز اجرایی از مرغ سحر را به نام خود ثبت کرده اند که می توان به ملوک ضرابی، قمرالملوک وزیری، نادر گلچین، هنگامه اخوان، محمدرضا شجریان و نیز اجراهای متفاوتی از فرهاد، همای و محسن نامجو اشاره کرد.

آنچه تا کنون به عنوان مرغ سحر شنیده ایم عبارت است از بند اول این شعر :

مرغ سحر ناله سرکن، داغ مرا تازه تر کن
ز آه شرر بار این قفس را بَر شِکَنُ و زیر و زِبَر کن

بلبل پَر بسته ز کنج قفس درآ، نغمهٔ آزادی نوع بشر سرا
وَز نفسی عرصهٔ این خاک تیره را. پر شرر کن

ظلم ظالم، جور صیاد آشیانم داده بر باد
ای خدا، ای فـلک، ای طبیعت، شام تاریک ما را سحر کن

نوبهار است، گل به بار است، ابر چشمم، ژاله‌بار است
این قفس، چون دلم، تنگ و تار است

شعله فکن در قفس ای آه آتشین
دست طبیعت گل عمر مرا مچین

جانب عاشق نِگَه‌ ای تازه گل از این، بیشتر کن
مرغ بیدل شرح هجران مختصر٬ مختصر کن

اما شاید خیلی ها ندانند که این فقط نیمی از مرغ سحر است و این شعر بند دومی دارد که تقریبا هیچ خواننده ای تمایلی به خواندن آن ندارد.

بند دوم می گوید:

عمر حقیقت به سر شد، عهد و وفا بی اثر شد
ناله عاشق، ناز معشوق، هر دو دروغ و بی ثمر شد

راستی و مهر و محبت فسانه شد
قول و شرافت همگی از میانه شد

از پی دزدی، وطن و دین بهانه شد
دیده تر کن

جور مالک، ظلم ارباب، زارع از غم گشته بی تاب
ساغر اغنیا پر می‌ناب، جام ما پر ز خون جگر شد

ای دل تنگ ناله سر کن، از مساوات صرف نظر کن
ساقی گلچهره بده آب آتشین، پردهٔ دلکش بزن ای یار دلنشین

ناله بر آر از قفس ای بلبل حزین
کز غم تو، سینه من، پر شرر شد، پر شرر شد

اما چرا کسی این بند را دوست ندارد؟

بند اول شعری انقلابی است که به دستگاه ظلم می تازد، از زندانی و در قفس بودن آزادی خواهان گله می کند، آرزوی پایان شب تار ملت را دارد و مردم را به قیام و انقلاب جهت پایان دادن به ظلم و شکستن قفس فرا می خواند.

اما بند دوم شعری اجتماعی است. شاعر در این بند از رواج دروغ، منسوخ شدن حقیقت طلبی، از بین رفتن عشق واقعی میان عاشق و معشوق و گم شدن مهر و محبت و شرافت گله می کند و از کسانی می نالد که وطن و دین را بهانه ای برای دزدی کرده اند. اینان چه کسانی هستند؟ تنها حاکمان یا تمامی مردم؟ فضای حاکم بر این بخش از شعر به مورد دوم اشاره دارد. همچنین زمانی که شعر از جور مالک و ارباب شکایت می کند اغنیا را به عنوان طبقه ای از جامعه به باد نقد می گیرد نه به عنوان بخشی از وابستگان دولت.

در بند اول پیشنهاد شعله فکندن در قفس که همانا براندازی حکومت ظالم است مطرح می شود اما در مورد بند دوم شاعر هیچ راه حلی نمی یابد و در نهایت بلبل را فقط به بر آوردن ناله های حزین از دورن این قفس خود ساخته فرا می خواند.
مردم ما همیشه دوست داشته اند که ریشه مشکلات را در حکومت بشناسند و خود را از هر گونه اشکالی مبرا بدانند از این روی خوانندگان همان بخشی از مرغ سحر را خوانده اند و می خوانند که مورد پسند عامه مردم است. جالب این جاست که برخی بی توجهی به بند دوم را به دلیل سیاسی بودن آن دانسته اند که چنین دیدگاهی موجب شگفتی است.

ما تا به حال بارها به دستور بند اول عمل کرده ایم و قفس را آتش زده ایم اما پس از فرو نشستن شعله خود را در قفسی جدید یافته ایم. ای کاش یک بار هم که شده بند دوم را بخوانیم و همت کنیم بر اساس آن ارزش های انسانی را در جامعه ایرانی احیا نماییم .

امیر هوشنگ ابتهاج

احسان — Sat, 27 Nov 2010 17:50:37 GMT

ه ا سایه

آزادی

ای شادی!
آزادی!
ای شادیِ آزادی!
روزی که تو بازآیی،
با این دل غم‌پرورد
من با تو چه خواهم کرد!

غم‌هامان سنگین است.
دل‌هامان خونین است.
از سر تا پامان خون می‌بارد.
ما سر تا پا زخمی،
ما سر تا پا خونین،
ما سر تا پا دردیم.
ما این دل عاشق را
در راه تو آماج بلا کردیم.

وقتی که زبان از لب می‌ترسید،
وقتی که قلم از کاغذ شک داشت،
حتی، حتی حافظه از وحشت در خواب سخن‌گفتن می‌آشفت،
ما نام تو را در دل
چون نقشی بر یاقوت،
می‌کندیم.

وقتی که در ان کوچۀ تاریکی
شب از پی شب می‌رفت،
و هول، سکوتش را
بر پنجرۀ بسته فرو می‌ریخت،
ما بانگ تو را، با فوران خون،
چون سنگی در مرداب،
بر بام و در افکندیم.

وقتی که فریب دیو،
در رخت سلیمانی،
انگشتر را یک‌جا با انگشتان می‌بُرد،
ما رمز تو را، چون اسم اعظم،
در قول و غزل قافیه می‌بستیم.

از می، از گل، از صبح،
از آینه، از پرواز،
از سیمرغ، از خورشید،
می‌گفتیم.
از روشنی، از خوبی،
از دانایی، از عشق،
از ایمان، از امید،
می‌گفتیم.

آن مرغ که در ابر سفر می‌کرد،
آن بذر که در خاک چمن می‌شد،
آن نور که در آینه می‌رقصید،
در خلوت دل، با ما نجوا داشت.
با هر نفسی مژدۀ دیدار تو می‌آورد.

در مدرسه، در بازار،
در مسجد، در میدان،
در زندان، در زنچیر،
ما نام تو را زمزمه می‌کردیم:
آزادی!
آزادی!
آزادی!

آن شب‌ها، آن شب‌ها، آن شب‌ها،
آن شب‌های ظلمت وحشت‌زا،
آن شب‌های کابوس،
آن شب‌های بی‌داد،
آن شب‌های ایمان،
آن شب‌های فریاد،
آن شب‌های طاقت و بیداری،
در کوچه تو را جستیم.
بر بام تو را خواندیم:
آزادی!
آزادی!
آزادی!

می‌گفتیم:
روزی که تو بازآیی،
من قلب جوانم را
چون پرچم پیروزی
برخواهم داشت.
وین بیرق خونین را
بر بام بلند تو
خواهم افراشت.

می‌گفتم:
روزی که تو بازآیی،
این خون شکوفان را
چون دسته گل سرخی
در پای تو خواهم ریخت.
وین حلقۀ بازو را
در گردن مغرورت
خواهم آویخت.

ای آزادی!
بنگر!
آزادی!
این فرش که در پای تو گسترده‌ست،
از خون است.
این حلقۀ خون است.
گل‌خون است . . .

ای آزادی!
از ره خون می‌آیی،
اما
می‌آیی و من در دل می‌لرزم:
این چیست که در دست تو پنهان است؟
این چیست که در پای تو پیچیده‌ست؟

ای آزادی!
آیا
با زنجیر
می‌آیی؟ . . .

تهران، دیماه 1357
هوشنگ ابتهاج (هـ . الف. سایه)زمین

زین‌پیش، شاعرانِ ثناخوان، که چشم‌شان
در سعد و نحس طالع و سیر ستاره بود،
بس نکته‌های نغز و سخن‌های پُرنگار
گفتند در ستایش این گنبد کبود.
اما، زمین که بیشتر از هرچه در جهان
شایستۀ ستایش و تکریم آدمی است،
گمنام و ناشناخته و بی‌سپاس ماند.

ای مادر، ای زمین!
امروز، این منم که ستایشگر توام.
از توست ریشه و رگ و خون و خروش من.
فرزند حق‌گزار تو و شاکر توام.

بس روزگار گشت و بهار و خزان گذشت
تو ماندی و گشادگی بی‌کرانه‌ات.
طوفان نوح هم نتوانست شعله کُشت
از آتش گداختۀ جاودانه‌ات.

هر پهلوان به خاک رسیدست گُرده‌اش
غیر از تو، ای زمین!، که درین صحنۀ ستیز
ماندی به‌جای خویش
پیوسته زورمند و گران‌سنگ و استوار.

فرزند بد سگالی اگر چون حرامیان
بر حرمت تو تاخت،
هرگز تهی نشد دلت از مهر مادری
با جمله ناسپاسی فرزند بی‌شناخت.

آری، زمین ستایش و تکریم را سزاست.
از اوست هر چه هست درین پهن بارگاه.
پروردگان دامن و گهوارۀ وی‌اند
سهراب پهلوان و سلیمان پادشاه.

ای‌بس‌ که تازیانۀ خونین برق و باد
پیچیده دردناک
بر گُردۀ زمین،
ای‌بس که سیل کف به‌لب آوردۀ عبوس
جوشیده سهمناک بر این خاک سهمگین،
زانگونه مرگبار که پنداشتی، دریغ
دیگر زمین همیشه تهی مانده از حیات!
اما، زمین همیشه همانگونه سخت‌پشت
بیرون کشیده تن
از زیر هر بلا،
و آغوش باز کرده به لبخند آفتاب
زرین و پُر سخاوت و سرسبز و دلگشا . . .

بگذار چون زمین
من بگذارنم این شبِ طوفان‌گرفته را،
آنگه به نوشخندِ گُهربار آفتاب
پیش تو گسترم همه گنج نهفته را . . .

دزاشیب، تیرماه 1333
هوشنگ ابتهاج (هـ . الف. سایه)بوسه
گفتمش:
ـ «شیرین‌ترین آواز چیست؟»
چشم غمگینش به‌رویم خیره ماند،
قطره‌قطره اشکش از مژگان چکید،
لرزه افتادش به گیسوی بلند،
زیر لب، غمناک خواند:
ـ «نالۀ زنجیرها بر دست من!»

گفتمش:
ـ «آنگه که از هم بگسلند . . .»
خندۀ تلخی به لب آورد و گفت:
ـ «آرزویی دلکش است، اما دریغ
بختِ شورم ره برین امید بست!
و آن طلایی زورق خورشید را
صخره‌های ساحل مغرب شکست! . . .»

من به‌خود لرزیدم از دردی که تلخ
در دل من با دل او می‌گریست.

گفتمش:
ـ «بنگر، درین دریای کور
چشم هر اختر چراغ زورقی ست!»
سر به سوی آسمان برداشت، گفت:
ـ «چشم هر اختر چراغ زورقی‌ست،
لیکن این شب نیز دریایی‌ست ژرف!
ای دریغا شبروان! کز نیمه‌راه
می‌کشد افسونِ شب در خوابشان . . .»

گفتمش:
ـ «فانوس ماه
می‌دهد از چشم بیداری نشان . . .»
گفت:
ـ «اما، در شبی این‌گونه گُنگ
هیچ آوایی نمی‌آید به‌گوش . . .»

گفتمش:
ـ «اما دل من می‌تپید.
گوش کُن اینک صدای پای دوست!»
گفت:
ـ «این افسوس! در این دام مرگ
باز صید تازه‌ای را می‌برند،
این صدای پای اوست . . .»

گریه‌ای افتاد در من بی‌امان.
در میان اشک‌ها، پرسیدمش:
ـ «خوش‌ترین لبخند چیست؟»
شعله‌ای در چشم تاریکش شکفت،
جوش خون در گونه‌اش آتش فشاند،
گفت:
ـ «لبخندی که عشق سربلند
وقت مُردن بر لبِ مردان نشاند!»
من زجا برخاستم،
بوسیدمش.

تهران، 1334
هوشنگ ابتهاج (هـ . الف. سایه)بر سوادِ سنگفرش راه

با تمام خشم خویش،
با تمام نفرت دیوانه‌وار خویش،
می‌کشم فریاد:
ای جلاد!
ننگت باد!

آه، هنگامی که یک انسان
می‌کُشد انسانِ دیگر را
می‌کُشد در خویشتن
انسان بودن را.

بشنو ای جلاد!
می‌رسد آخر
روز دیگرگون:
روز کیفر،
روز کین‌خواهی،
روز بار آوردنِ این شوره‌زار خون.

زیر این باران خونین
سبز خواهد گشت بذر کین.
وین کویر خشک
بارور خواهد شد از گل‌های نفرین.

آه، هنگام که خون از خشم سرکش
در تنور قلب‌ها می‌گیرد آتش،
برق سرنیزه چه ناچیز است!
و خروش خلق،
هنگامی که می‌پیچد
چون طنین رعد از آفاق تا آفاق
چه دلاویز است!

بشنو، ای جلاد!
می‌خروشد خشم در شیپور،
می‌کُوبد غضب بر طبل،
هر طرف سر می‌کشد عصیان
و درون بستر خونین خشم خلق
زاده می‌شود طوفان.

بشنو، ای جلاد!
و مپوشان چهره با دستان خون‌آلود!
می‌شناسندت به‌صد نقش و نشان مردم.
می‌درخشد زیر برق چکمه‌های تو
لکه‌های خون دامنگیر.
و به‌کوه و دشت پیچیدست
نام ننگینتو با هر «مُرده‌باد» خلق کیفرخواه.
و به‌جا ماندست از خون شهیدان
بر سوادِ سنگفرش راه

تقش یک فریاد:
ای جلاد!
ننگت‌باد!

رشت، مرداد 1331
امیرهوشنگ ابتهاج (هـ . الف. سایه)

مشیری

احسان — Sat, 27 Nov 2010 17:46:19 GMT

مشیری

خوش‌ به‌حالِ غنچه‌های نیمه‌باز

بوی باران، بوی سبزه، بوی خاک،
شاخه‌های شسته، باران‌خورده پاک،
آسمانِ آبی و ابر سپید،
برگ‌های سبز بید،
عطر نرگس، رفص باد،
نغمۀ شوق پرستوهای شاد
خلوتِ گرم کبوترهای مست

نرم‌نرمک می‌‌رسد اینک بهار
خوش به‌حالِ روزگار

خوش به‌حالِ چشمه‌ها و دشت‌ها
خوش به‌حالِ دانه‌ها و سبزه‌ها
خوش به‌حالِ غنچه‌های نیمه‌باز
خوش به‌حالِ دختر میخک که می‌خندد به ناز

خوش به‌حالِ جام لبریز از شراب
خوش به‌حالِ آفتاب

ای دلِ من گرچه در این روزگار
جامۀ رنگین نمی‌پوشی به کام
بادۀ رنگین نمی‌بینی به‌ جام
نُقل و سبزه در میان سفره نیست
جامت از آن می که می‌باید تُهی‌ست
ای دریغ از تو اگر چون گُل نرقصی با نسیم
ای دریغ از من اگر مستم نسازد آفتاب
ای‌ دریغ از ما اگر کامی نگیریم از بهار

گر نکوبی شیشۀ غم را به سنگ
هفت‌رنگش می‌شود هفتاد رنگ

کوچه

بی تو، مهتاب‌شبی، باز از آن کوچه گذشتم،

همه تن چشم شدم، خیره به دنبال تو گشتم،

شوق دیدار تو لبریز شد از جام وجودم،

شدم آن عاشق دیوانه که بودم.

در نهانخانۀ جانم، گل یاد تو، درخشید

باغ صد خاطره خندید،

عطر صد خاطره پیچید:

یادم آمد که شبی باهم از آن کوچه گذشتیم

پر گشودیم و در آن خلوت دل‌خواسته گشتیم

ساعتی بر لب آن جوی نشستیم.

تو، همه راز جهان ریخته در چشم سیاهت.

من همه، محو تماشای نگاهت.

آسمان صاف و شب آرام

بخت خندان و زمان رام

خوشۀ ماه فروریخته در آب

شاخه‌ها دست برآورده به مهتاب

شب و صحرا و گل و سنگ

همه دل داده به آواز شباهنگ

یادم آید، تو به من گفتی:

ـ «از این عشق حذر کن!

لحظه‌ای چند بر این آب نظر کن،

آب، آیینۀ عشق گذران است،

تو که امروز نگاهت به نگاهی نگران است،

باش فردا، که دلت با دگران است!

تا فراموش کنی، چندی از این شهر سفر کن!»

با تو گفتم:‌ «حذر از عشق!؟ - ندانم

سفر از پیش تو؟ هرگز نتوانم،

نتوانم!

روز اول، که دل من به تمنای تو پر زد،چون کبوتر، لب بام تو نشستم

تو به من سنگ زدی، من نه رمیدم، نه گسستم . . .»

باز گفتم که : «تو صیادی و من آهوی دشتم

تا به دام تو درافتم همه جا گشتم و گشتم

حذر از عشق ندانم، نتوانم!»

اشکی از شاخه فرو ریخت

مرغ شب، نالۀ تلخی زد و بگریخت . . .

اشک در چشم تو لرزید،

ماه بر عشق تو خندید!

یادم آید که: دگر از تو جوابی نشنیدم

پای در دامن اندوه کشیدم.

نگسستم، نرمیدم.

رفت در ظلمت غم، آن شب و شب‌های دگر هم،

نه گرفتی دگر از عاشق آزرده خبر هم،

نه کُنی دیگر از آن کوچه گذر هم . . .

بی تو، اما، به چه حالی من از آن کوچه گذشتم!

احمد شاملو

احسان — Sat, 27 Nov 2010 17:42:08 GMT

وباز هم شاملو

«روزگار غریبی‌ست نازنین!»

دهانت را می‌بویند
مبادا که گفته باشی دوستت می‌دارم.
دلت را می‌بویند

روزگارِ غریبی‌ست، نازنین

و عشق را
کنارِ تیرکِ راهبند
تازیانه می‌زنند.

عشق را در پستوی خانه نهان باید کرد

در این بُن‌بستِ کج‌وپیچِ سرما
آتش را
        به سوخت‌بارِ سرود و شعر
                                         فروزان می‌دارند.
به اندیشیدن خطر مکن.

               روزگارِ غریبی‌ست، نازنین
آن که بر در می‌کوبد شباهنگام
به کُشتنِ چراغ آمده است.

نور را در پستوی خانه نهان باید کرد

آنک قصابانند
بر گذرگاه‌ها مستقر
با کُنده و ساتوری خون‌آلود

روزگارِ غریبی‌ست، نازنین
و تبسم را بر لب‌ها جراحی می‌کنند
و ترانه را بر دهان.

شوق را در پستوی خانه نهان باید کرد

کبابِ قناری
بر آتشِ سوسن و یاس

روزگارِ غریبی‌ست، نازنین
ابلیسِ پیروزْمست
سورِ عزای ما را بر سفره نشسته است.

خدا را در پستوی خانه نهان باید کرد

من و تو، درخت و بارون . . .

عکس‌ از: سودابه قاسملو

من باهارم تو زمین
من زمینم تودرخت
من درختم تو باهار ـ
ناز انگشتای بارون تو باغم می‌کنه
میون جنگلا طاقم می‌کنه.
تو بزرگی مث شب.
اگه مهتاب باشه یا نه                            تو بزرگی                                        مث شب.

خود مهتابی تو اصلا، خود مهتابی تو.
تازه، وقتی بره مهتاب و                              هنوز
شب تنها            باید
راه دوری رو بره تا دم دروازۀ روز ـ
مث شب گود و بزرگی                             مث شب.

تازه، روزم که بیاد
تو تمیزی            مث شبنم                         مث صبح.

تو مث مخمل ابری                       مث بوی علفی
مث اون ململ مه نازکی.                                اون ململ مه
که رو عطر علفا، مثل بلاتکلیفی
هاج و واج مونده مردد                           میون موندن و رفتن                                                    میون مرگ و حیات.

مث برفائی تو.
تازه آبم که بشن برفا و عریون بشه کوه
مث اون قلۀ مغرور بلندی
که به ابرای سیاهی و به بادای بدی می‌خندی . . .

من باهارم تو زمین
من زمینم تو درخت
من درختم تو باهار،
ناز انگشتای بارون تو باغم می‌کنه
میون جنگلا طاقم می‌کنه.

حکایت «چوپان دروغگو» به روایت «احمد شاملو»

کمتر کسی است از ما که داستان «چوپان دروغگو» را نخوانده یا نشنیده باشد. خاطرتان باشد این داستان یکی از درس‌های کتاب فارسی ما در آن ایام دور بود. حکایت چوپان جوانی که بانگ برمی‌داشت: «آی گرگ! گرگ آمد» و کشاورزان و کسانی از آنهایی که در آن اطراف بودند، هر کس مسلح به بیل و چوب و سنگ و کلوخی، دوان دوان به امداد چوپان جوان می‌دوید و چون به محل می‌رسیدند اثری از گرگ نمی‌دیدند. پس برمی‌گشتند و ساعتی بعد باز به فریاد «کمک! گرگ آمد» دوباره دوان دوان می‌آمدند و باز ردی از گرگ نمی‌یافتند، تا روزی که واقعا گرگ‌ها آمدند و چوپان هر چه بانگ برداشت که: «کمک» کسی فریاد رس او نشد و به دادش نرسید و الخ. . .

«احمد شاملو» که یادش زنده است و زنده ماناد، در ارتباط با مقوله‌ای، همین داستان را از دیدگاهی دیگر مطرح می‌کرد. می‌گفت: تمام عمرمان فکر کردیم که آن چوپان جوان دروغ می‌گفت، حال اینکه شاید واقعا دروغ نمی‌گفته. حتی فانتزی و وهم و خیال او هم نبوده. فکر کنید داستان از این قرار بوده که: گله‌ای گرگ که روزان وشبانی را بی هیچ شکاری، گرسنه و درمانده آوارۀ کوه و دره و صحرا بودند از قضا سر از گوشۀ دشتی برمی‌آورند که در پس پشت تپه‌ای از آن جوانکی مشغول به چراندن گله‌ای از خوش‌ گوشت‌ترین گوسفندان وبره‌های که تا به حال دیده‌اند. پس عزم جزم می‌کنند تا هجوم برند و دلی از عزا درآورند. از بزرگ و پیر خود رخصت می‌طلبند.

گرگ پیر که غیر از آن جوان و گوسفندانش، دیگر مردان وزنان را که آنسوترک مشغول به کار بر روی زمین کشت دیده می‌گوید: می‌دانم که سختی کشیده‌اید و گرسنگی بسیار و طاقت‌تان کم است، ولی اگر به حرف من گوش کنید و آنچه که می‌گویم را عمل، قول می‌دهم به جای چند گوسفند و بره، تمام رمه را سر فرصت و با فراغت خاطر به نیش بکشید و سیر و پر بخورید، ولی به شرطی که واقعا آنچه را که می‌گویم انجام دهید. مریدان می‌گویند: آن کنیم که تو می‌گویی. چه کنیم؟

گرگ پیر باران دیده می‌گوید: هر کدام پشت سنگ و بوته‌ای خود را خوب مستتر و پنهان کنید. وقتی که من اشارت دادم، هر کدام از گوشه‌ای بیرون بجهید و به گله حمله کنید؛ اما مبادا که به گوسفند و بره‌ای چنگ و دندان برید. چشم و گوش‌تان به من باشد. آن لحظه که اشاره کردم، در دم به همان گوشه و خفیه‌گاه برگردید و آرام منتظر اشارت بعد من باشید.

گرگ‌ها چنان کردند. هر کدام به گوشه‌ای و پشت خاربوته و سنگ و درختی پنهان. گرگ پیر اشاره کرد و گرگ‌ها به گله حمله بردند.

چوپان جوان غافلگیر و ترسیده بانگ برداشت که: «آی گرگ! گرگ آمد» صدای دویدن مردان و کسانی که روی زمین کار می‌کردند به گوش گرگ پیر که رسید، ندا داد که یاران عقب‌نشینی کنند و پنهان شوند.

گرگ‌ها چنان کردند که پیر گفته بود. مردان کشت و زرع با بیل و چوب در دست چون رسیدند، نشانی از گرگی ندیدند. پس برفتند و دنبالۀ کار خویش گرفتند.

ساعتی از رفتن مردان گذشته بود که باز گرگ پیر دستور حملۀ بدون خونریزی! را صادر کرد. گرگ‌های جوان باز از مخفی‌گاه بیرون جهیدند و باز فریاد «کمک کنید! گرگ آمد» از چوپان جوان به آسمان شد. چیزی به رسیدن دوبارۀ مردان چوب به دست نمانده بود که گرگ پیر اشارت پنهان شدن را به یاران داد. مردان چون رسیندند باز ردی از گرگ ندیدند. باز بازگشتند.

ساعتی بعد گرگ پیر مجرب دستور حمله‌ای دوباره داد. این بار گرچه صدای استمداد و کمک‌خواهی چوپان جوان با همۀ رنگی که از التماس و استیصال داشت و آبی مهربان آسمان آفتابی آن روز را خراش می‌داد، ولی دیگر از صدای پای مردان چماق‌دار خبری نبود.

گرگ پیر پوزخندی زد و اولین بچه برۀ دم دست را خود به نیش کشید و به خاک کشاند. مریدان پیر چنان کردند که می‌بایست.

از آن ایام تا امروز کاتبان آن کتابها بی‌آنکه به این «تاکتیک جنگی» گرگ‌ها بیندیشند، یک قلم در مزمت و سرکوفت آن چوپان جوان نوشته‌اند و آن بی‌چارۀ بی‌گناه را برای ما طفل معصوم‌های آن روزها «دروغگو» جا زده و معرفی کرده‌اند.

خب این مربوط به آن روزگار و عصر معصومیت ما می‌شود. امروز که بنا به شرایط روز هر کداممان به ناچار برای خودمان گرگی شده‌ایم! چه؟ اگر هنوز هم فکر می‌کنید که آن چوپان دروغگو بوده، یا کماکان دچار آن معصومیت قدیم هستید و یا این حکایت را به این صورت نخوانده بودید. حالا دیگر بهانه‌ای ندارید.این حکایت را با تکه شعری از سروده‌های «شهیار قنبری» تمام می‌کنم. او می‌گوید:

چه کسی گفت: «خداوند شبان همه است
و برادرها را تا ته درۀ سبز رهنمون خواهد بود.»

من شبان رمۀ خود بودم
و کسی آن بالا
خود شبان من معصوم نبود.

غفلت من رمه را از کف داد
غفلت او شاید
هم از ایندست مرا
هم از ایندست تو را
رمه راهمه را . . .

فروغ

احسان — Mon, 15 Nov 2010 16:13:37 GMT

فروغ پیامبر زن شعر ایران

افتاب می شود

نگاه کن که غم درون دیده ام

چگونه قطره قطره اب می شود

چگونه سایه سیاه سرکشم

اسیر دست افتاب می شود

نگاه کن!

تمام هستی ام خراب می شود

شراره ای مرا به کام می کشد

مرا به اوج می برد

مرا به دام می کشد

نگاه کن

تمام اسمان من

پر از شهاب می شود

ز سر زمین عطرها و نور ها

نشانده ای مرا کنون به زورقی

ز عاجها ز ابرها بلورها

مرا ببر امید دلنواز من

ببر به شهر شعر ها و شورها

به راه پر ستاره می کشانیم

فرا تر از ستاره می نشانیم

نگاه کن

من از ستاره سوختم

لبالب از ستارگان تب شدم

چو ماهیان سرخ رنگ ساده دل

ستاره چین برکه های شب شدم

چه دور بود پیش از این زمین ما

به این کبود غرفه های اسمان

کنون به گوش من دوباره می رسد

صدای تو

صدای بال برفی فرشتگان

نگاه کن که من کجا رسیده ام

به کهکشان به بی کران به جاودان

کنون که امدیم تا به اوج ها

مرا بشوی با شراب موجها

مرا بپیچ در حریر بوسه ات

مرا بخواه در شبان دیرپا

مرا دگر رها مکن

مرا از این ستاره ها جدا مکن

نگاه کن که موم شب به راه ما

چگونه قطره قطره اب می شود

سراحی سیاه دیدگان من

به لالای گرم تو

لبالب از شراب خواب می شود

به روی گاهواره های شعر من

به لالای گرم تو

شعر سیب از دکتر حمید مصدق و جواب فروغ فرخزاد به این شعر

*تو به من خندیدی و نمی دانستی
من به چه دلهره از باغچه همسایه سیب را دزدیدم
باغبان از پی من تند دوید
سیب را دست تو دید
غضب آلود به من کرد نگاه
سیب دندان زده از دست تو افتاد به خاک
و تو رفتی و هنوز،
سالهاست که در گوش من آرام آرام
خش خش گام تو تکرار کنان می دهد آزارم
و من اندیشه کنان غرق در این پندارم
که چرا باغچه کوچک ما سیب نداشت

" جواب زیبای فروغ فرخ زاد به حمید مصدق"

من به تو خندیدم
چون که می دانستم
تو به چه دلهره از باغچه همسایه سیب را دزدیدی
پدرم از پی تو تند دوید
و نمی دانستی باغبان باغچه همسایه
پدر پیر من است
من به تو خندیدم
تا که با خنده تو پاسخ عشق تو را خالصانه بدهم
بغض چشمان تو لیک لرزه انداخت به دستان من و
سیب دندان زده از دست من افتاد به خاک
دل من گفت: برو
چون نمی خواست به خاطر بسپارد گریه تلخ تو را ...
و من رفتم و هنوز سالهاست که در ذهن من آرام آرام
حیرت و بغض تو تکرار کنان
می دهد آزارم
و من اندیشه کنان غرق در این پندارم
که چه می شد اگر باغچه خانه ما سیب نداشت

شاملو

احسان — Mon, 15 Nov 2010 15:59:54 GMT

احمد شاملو

دیگر پیامی از تو مرا نارد

این ابر های تیره طوفان زا

زین پس به زخم کهنه نمک پاشد

مهتاب سرد و زمزمه دریا

Digar payami az to mara narad

in abr haye tireye toofan za

Zin pas be zakhm kohne namak pashad

Mahtabe sardo zemzemeye darya

♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

افسوس ای فسرده چراغ ! از تو

ما را امید و گرمی و شوری بود

وین کلبه گرفته مظلم را

از پرتو وجود تو نوری بود

Afsoos ey fesorde cheragh ! az to

Ma ra omido garmio shoori bood

Vin kolbeye gerfteye mozlem ra

Az partove vojoode to noori bood

♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

یک باره رفت آن همه سرمستی

یک باره مرد آن همه شادابی

می سوزم ـ ای کجایی کز بوسه

بر کام تشنه بزنی آبی ؟

Yekbare raft on hame sarmasti

Yekbare mord on hame shadabi

Misoozam – ey kojayi kaz boose

bar kame teshne bezani abi

♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

ریزد اگر بر تو نگاهم هیچ

باشد به عمق خاطره ام جای ات

فریاد من به گوشت اگر ناید

از یاد من نرفته سخن هایت

Rizad agar bar to negaham hich

Bashad be omghe khatere am jayat

Faryad man be gooshat agar nayad

Az yade man narafte sokhan hayat

♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

بگذار ای امید عبث ، یک بار

بر آستان مرگ نیاز آرم

باشد که آن گذشته شیرین را

بار دگر به سوی تو باز آرم

Bogzar ey omid abas , yekbar

Bar astane marg niyaz aram

Bashad ke on gozashteye shirin ra

Bar degar be sooye to baz aram

♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

دست بردار ، ز تو در عجب ام

به در بسته چه می کوبی سر

نیست ، می دانی ، در خانه کسی

سر فرو می کوبی باز به در

Dast bardar , ze to dar ajabam

Be dare baste che mikooobi sar

Nist , midani , dar khane kasi

Sar foroo mikoobi baz be dar

♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

زنده ، این گونه به غم

خفته ام در تابوت

حرف ها دارم در دل

می گزم لب به سکوت

Zende , in goone be gham

Khofte am dar taboot

Harf ha daram dar del

Migazam lab be sokoot

♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

دست بردار که گر خاموشم

با لبم هر نفسی فریاد است

به نظر هر شب و روزم سالی است

گرچه خود عمر به چشم ام باد است

Dast bardar ke gar khamoosham

Ba labam har nafasi faryad ast

Be nazar har shabo roozam salist

Garche khod omr be chashmam bad ast

♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

در خون و در ستاره و در باد ، روز و شب

دنبال شعر گمشده خود دویده ام

بر هر کلوخ پاره ی این راه پیچ پیچ

نقشی زشعر گمشده خویش کشیده ام

Dar khoon o dar setare o dar bad , roozo shab

Donbale shere gomshodeye khod davide am

Bar har kolookh pareye in rah pich pich

Naghshi ze shere gomshodeye khish keshide am

♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

کیفر

اجمد شاملو – باغ آئینه

در این جا چار زندان است
به هر زندان دو چندان نقب،
در هر نقب چندین حجره،
در هر حجره چندین مرد در زنجیر …

از این زنجیریان، یک تن، زنش را در تب تاریک بهتانی به ضرب دشنه ای کشته است .
از این مردان، یکی، در ظهر تابستان سوزان، نان فرزندان خود را، بر سر برزن، به خون نان فروش سخت دندان گرد آغشته است .
از اینان، چند کس، در خلوت یک روز باران ریز، بر راه ربا خواری نشسته اند کسانی، در سکوت کوچه، از دیوار کوتاهی به روی بام جسته اندکسانی، نیم شب، در گورهای تازه، دندان طلای مردگان را شکسته اند.
من اما هیچ کس را در شبی تاریک و طوفانی نکشته ام من اما راه بر مردی ربا خواری نبسته ام من اما نیمه های شب
ز بامی بر سر بامی نجسته ام .

♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

در این جا چار زندان است
به هر زندان دو چندان نقب،
در هر نقب چندین حجره،
در هر حجره چندین مرد در زنجیر …

در این زنجیریان هستند مردانی که مردار زنان را دوست می دارند .
در این زنجیریان هستند مردانی که در رویایشان هر شب زنی در وحشت مرگ از جگر بر می کشد فریاد .

من اما در زنان چیزی نمی یابم – گر آن همزاد را روزی نیابم ناگهان، خاموش-من اما در دل کهسار رویاهای خود، جز انعکاس سرد آهنگ صبور این علف های بیابانی که رویند و می پوسند و می خشکند و می ریزند، با چیز ندارم گوش .
مرا اگر خود نبود این بند، شاید بامدادی همچو یادی دور و لغزان، می گذشتم از تراز خاک سرد پست …

جرم این است !
جرم این است !

♥ ♥ ♥

دیوان قطع نامه

تا شکوفه ی سرخ یک پیراهن

سنگ می کشم بر دوش،
سنگ الفاظ
سنگ قوافی را.
و از عرقریزان غروب، که شب را
در گود تاریکش
…………. می کند بیدار،

و قیراندود می شود رنگ
در نابینائی تابوت،
و بی نفس می ماند آهنگ
از هراس انفجار سکوت،
من کار می کنم
…………..کار می کنم
………….. …………..کار
و از سنگ الفاظ
………….. بر می افرازم
استوار
………….. دیوار،
تا بام شعرم را بر آن نهم
تا در آن بنشینم
در آن زندانی شوم . . .

من چنینم. احمقم شاید!
که می داند
…………..که من باید

سنگ های زندانم را به دوش کشم
بسان فرزند مریم که صلیبش را،
و نه بسان شما
که دستة شلاق دژخیم تان را می تراشید
………….. ………….. …………..از استخوان برادرتان
و رشتة تازیانة جلادتان را می بافید
………….. ………….. …………..از گیسوان خواهران
و نگین به دستة شلاق خودکامگان می نشانید
از دندان های شکستة پدرتان!

♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦

و من سنگ های گران قوافی را بر دوش می برم
و در زندان شعر
……… ………………. محبوس می کنم خود را
بسان تصویری که در چارچوبش
………….. ………….. …………..در زندان قابش.
و ای بسا
………….. تصویری کودن
………….. . ……………………… از انسانی ناپخته:
از من سالیان گذشته
………….. ………….. گمگشته
که نگاه خردسال مرا دارد
………….. ………….. ………….. در چشمانش،
و من کهنه تر به جا نهاده است
تبسم خود را
………….. بر لبانش،
و نگاه امروز من بر آن چنان است
که پشیمانی
به گناهانش!

تصویری بی شباهت
که اگر فراموش می کرد لبخندش را
و اگر کاویده می شد گونه هایش
………….. ………….. ………….. به جست و جوی زندگی
و اگر شیار بر می داشت پیشانیش
از عبور زمان های زنجیر شده با زنجیر بردگی
می شد من!

می شد من
عیناً!

می شد من که سنگ های زندانم را بر دوش
می کشم خاموش،
و محبوس می کنم تلاش روحم را
در چار دیوار الفاظی که
می ترکد سکوت شان
………….. ………….. در خلإ آهنگ ها
که می کاود بی نگاه چشم شان
………….. ………….. ………….. در کویر رنگ ها . . .

می شد من
عیناً!

می شد من که لبخنده ام را از یاد برده ام،
و اینک گونه ام . . .
و اینک پیشانیم . . .

♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦

چنینم من
ـ زندانی دیوارهای خوشاهنگ الفاظ بی زبان ـ

چنینم من!
تصویرم را در قابش محبوس کرده ام
و نامم را در شعرم
و پایم را در زنجیر زنم
و فردایم را در خویشتن فرزندم
و دلم را در چنگ شما . . .

در چنگ همتلاشی با شما
………….. ………….. که خون گرم تان را
به سربازان جوخة اعدام
………….. ………….. می نوشانید
که از سرما می لرزند
و نگاه شان
………….. انجماد یک حماقت است.

شما
که در تلاش شکستن دیوارهای دخمة اکنون خویشید
و تکیه می دهید از سر اطمینان
………….. ………….. ………….. بر آرنج
مجری عاج جمجمه تان را
و از دریچة رنج
چشم انداز طعم کاخ روشن فرداتان را
در مذاق حماسة تلاش تان مزمزه می کنید.

شما . . .

و من . . .

شما و من
و نه آن دیگران که می سازند
دشنه
………….. برای جگرشان
زندان
………….. برای پیکرشان
رشته
………….. برای گردن شان.

و نه آن دیگرتران
که کورة دژخیم شما را می تابانند
با هیمة باغ من
و نان جلاد مرا برشته می کنند
در خاکستر زاد و رود شما.

♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦

و فردا که فرو شدم در خاک خونالود تبدار،
تصویر مرا به زیر آرید از دیوار
از دیوار خانه ام.

تصویری کودن را که می خندد
در تاریکی ها و در شکست ها
به زنجیرها و به دست ها.
و بگوئیدش:
………….. « تصویر بی شباهت!
………….. به چه خندیده ای؟»
و بیاویزیدش
………….. دیگر بار
واژگونه
رو به دیوار!

و من همچنان می روم
با شما و برای شما
ـ برای شما که این گونه دوستارتان هستم. ـ

و آینده ام را چون گذشته می روم سنگ بردوش:
سنگ الفاظ
سنگ قوافی،
تا زندانی بسازم و در آن محبوس بمانم:
زندان دوست داشتن.

دوست داشتن مردان
و زنان

دوست داشتن نی لبک ها
………….. ………….. سگ ها
………….. ………….. ………….. و چوپانان

دوست داشتن چشم به راهی،
و ضرب انگشت بلور باران
………….. ………….. ………….. بر شیشة پنجره

دوست داشتن کارخانه ها
………….. ………….. ………….. مشت ها
………….. ………….. ………….. ………….. تفنگ ها

دوست داشتن نقشة یابو
با مدار دنده هایش
با کوه های خاصره اش،
و شط تازیانه
با آب سرخش

دوست داشتن اشک تو
………….. ………….. بر گونة من
و سرور من
………….. بر لبخند تو

دوست داشتن شوکه ها
گزنه ها و آویشن وحشی،
و خون سبز کلروفیل
بر زخم برگ لگد شده

دوست داشتن بلوغ شهر
و عشقش

دوست داشتن سایة دیوار تابستان
و زانوهای بیکاری
………….. ………….. در بغل

دوست داشتن جقه
وقتی که با آن غبار از کفش بسترند
و کلاهخود
وقتی که در آن دستمال بشویند

دوست داشتن شالیزارها
پاها و
زالوها

دوست داشتن پیری سگ ها
و التماس نگاه شان
و درگاه دکة قصابان،
تیپاخوردن

و بر ساحل دورافتادة استخوان
از عطش گرسنگی
………….. ………….. مردن

دوست داشتن غروب
با شنگرف ابرهایش،
و بوی رمه در کوچه های بید

دوست داشتن کارگاه قالی بافی
زمزمة خاموش رنگ ها
تپش خون پشم در رگ های گره
و جان های نازنین انگشت
که پامال می شوند

دوست داشتن پائیز
با سرب رنگی آسمانش

دوست داشتن زنان پیاده رو
خانه شان
عشق شان
شرم شان

دوست داشتن کینه ها
………….. ………….. دشنه ها
………….. ………….. ………….. و فرداها

دوست داشتن شتاب بشکه های خالی تندر
بر شیب سنگفرش آسمان
دوست داشتن بوی شور آسمان بندر
پرواز اردک ها
فانوس قایق ها
و بلور سبز رنگ موج
با چشمان شب چراغش

دوست داشتن درو
و داس های زمزمه

دوست داشتن فریادهای دیگر

دوست داشتن لاشة گوسفند
بر چنگ مردک گوشت فروش
که بی خریدار می ماند
………….. ………….. می گندد
………….. ………….. ………….. می پوسد

دوست داشتن قرمزی ماهی ها
در حوض کاشی

دوست داشتن شتاب
و تأمل
دوست داشتن مردم
که می میرند
………….. آب می شوند
و در خاک خشک بی روح
دسته دسته
………….. گروه گروه
………….. ………….. انبوه انبوه
فرو می روند
………….. فرو می روند و
………….. ………….. فرو
………….. ………….. ………….. می روند

دوست داشتن سکوت و زمزمه و فریاد

دوست داشتن زندان شعر
با زنجیرهای گرانش:
………….. ………….. ـ زنجیر الفاظ
………….. ………….. زنجیر قوافی . . .

♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦

و من همچنان می روم:
در زندانی که با خویش
در زنجیری که با پای
در شتابی که با چشم
در یقینی که با فتح من می رود دوش با دوش
از غنچة لبخند تصویر کودنی که بر دیوار دیروز
تا شکوفة سرخ یک پیراهن
………….. ………….. بر بوتة یک اعدام:
تا فردا!

♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦

دیوان قطع نامه

قصیده برای انسان ماه بهمن

تو نمی دانی غریو یک عظمت
وقتی که در شکنجة یک شکست نمی نالد
………….. ………….. ………….. چه کوهی ست!
تو نمی دانی نگاه بی مژة محکوم یک اطمینان
وقتی که در چشم حاکم یک هراس خیره می شود
چه دریائی ست !
تو نمی دانی مردن
وقتی که انسان مرگ را شکست داده است
………….. ………….. ………….. چه زندگی ست!
تو نمی دانی زندگی چیست، فتح چیست
تو نمی دانی ارانی کیست

و نمی دانی هنگامی که
گور او را از پوست خاک و استخوان آجر انباشتی
و لبانت به لبخند آرامش شکفت

و گلویت به انفجار خنده ئی ترکید،
و هنگامی که پنداشتی گوشت زندگی او را
از استخوان های پیکرش جدا کرده ای
چه گونه او طبل سرخ زندگیش را به نوا درآورد
در نبض زیراب
در قلب آبادان،
و حماسة توفانی شعرش را آغاز کرد
با سه دهان صد دهان هزار دهان
با سیصد هزار دهان
با قافیة خون
با کلمة انسان،
با کلمة انسان کلمة حرکت کلمة شتاب
با مارش فردا
که راه می رود
………….. می افتد بر می خیزد
………….. ………….. بر می خیزد بر می خیزد می افتد
………….. ………….. ………….. بر می خیزد بر می خیزد
………….. و به سرعت انفجار خون در نبض
………….. ………….. گام بر می دارد
و راه می رود بر تاریخ، بر چین
بر ایران و یونان
انسان انسان انسان انسان . . . انسان ها . . .
و که می دود چون خون، شتابان
در رگ تاریخ، در رگ ویت نام، در رگ آبادان
انسان انسان انسان انسان . . . انسان ها . . .
و به مانند سیلابه که از سد،
سرریز می کند در مصراع عظیم تاریخش
از دیوار هزاران قافیه:
قافیة دزدانه
قافیة در ظلمت
قافیة پنهانی
قافیة جنایت
قافیة زندان در برابر انسان
و قافیة ئی که گذاشت آدولف رضاخان
به دنبال هر مصرع که پایان گرفت به «نون»:
قافیة لزج
قافیة خون!

و سیلاب پر طبل
از دیوار هزاران قافیة خونین گذشت:
خون، انسان، خون، انسان،
انسان، خون، انسان . . .
و از هر انسان سیلابه ئی از خون
و از هر قطرة هر سیلابه هزار انسان:
انسان بی مرگ
انسان ماه بهمن
انسان پولیتسر
انسان ژاک دو کور
انسان چین
انسان انسانیت
انسان هر قلب
………….. که در آن قلب، هر خون
………….. ………….. که در آن خون، هر قطره
انسان هر قطره
………….. که از آن قطره، هر تپش
………….. ………….. که از آن تپش، هر زندگی
یک انسانیت مطلق است.

و شعر زندگی هر انسان
که در قافیة سرخ یک خون بپذیرد پایان
مسیح چارمیخ ابدیت یک تاریخ است.

و انسان هائی که پا در زنجیر
به آهنگ طبل خون شان می سرایند تاریخ شان را
حواریون جهانگیر یک دینند.

و استفراغ هر خون از دهان هر اعدام
رضای خود روئی را می خشکاند
بر خر زهرة دروازة یک بهشت.

و قطره قطرة هر خون این انسانی که در برابر من ایستاده است
سیلی ست
که پلی را از پس شتابندگان تاریخ
………….. ………….. ………….. خراب می کند

و سوراخ هر گلوله بر هر پیکر
دروازه ئی ست که سه نفر صد نفر هزار نفر
………….. ………….. ………….. که سیصد هزار نفر
از آن می گذرند
رو به برج زمرد فردا.

و معبر هر گلوله بر هر گوشت
دهان سگی ست که عاج گرانبهای پادشاهی را
در انوالیدی می جود.

و لقمة دهان جنازة هر بی چیز پادشاه
………….. ………….. ………….. رضاخان!
شرف یک پادشاه بی همه چیز است.

و آن کس که برای یک قبا بر تن و سه قبا در صندوق
و آن کس که برای یک لقمه در دهان و سه نان در کف
و آن کس که برای یک خانه در شهر و سه خانه در ده
با قبا و نان و خانة یک تاریخ چنان کند که تو کردی، رضا خان
نامش نیست انسان

نه، نامش انسان نیست، انسان نیست
………….. ………….. من نمی دانم چیست
………….. ………….. به جز یک سلطان!

♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

اما بهار سر سبزی با خون ارانی
و استخوان ننگی در دهان سگ انوالید!

♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

و شعر زندگی او، با قافیة خونش
و زندگی شعر من
………….. ………….. با خون قافیه اش.
و چه بسیار
که دفتر شعر زندگی شان را
با کفن سرخ یک خون شیرازه بستند.
چه بسیار
که کشتند بردگی زندگی شان را
تا آقائی تاریخ شان زاده شود.

با ساز یک مرگ، با گیتار یک لورکا
شعر زندگی شان را سرودند
و چون من شاعر بودند
و شعر از زندگی شان جدا نبود.
و تاریخی سرودند در حماسة سرخ شعرشان
که در آن
پادشاهان خلق
………….. با شیهة حماقت یک اسب
………….. ………….. ………….. به سلطنت نرسیدند،
و آنها که انسان ها را با بند ترازوی عدالت شان به دار آویختند
عادل نام نگرفتند.

جدا نبود شعرشان از زندگی شان
و قافیة دیگر نداشت
جز انسان.

و هنگامی که زندگی آنان را باز گرفتند
حماسة شعرشان توفانی تر آغاز شد
………….. ………….. ………….. در قافیة خون.
شعری با سه دهان صد دهان هزار دهان
………….. ………….. ………….. با سیصد هزار دهان
………….. شعری با قافیة خون
………….. ………….. با کلمة انسان
………….. ………….. ………….. با مارش فردا
شعری که راه می رود، می افتد، برمی خیزد، می شتابد
و به سرعت انفجار یک نبض در یک لحظة زیست
راه می رود بر تاریخ، و بر اندونزی، بر ایران
و می گوید چون خون
در قلب تاریخ، در قلب آبادان:
انسان انسان انسان انسان . . . انسان ها . . .

♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦

و دور از کاروان بی انتهای این همه لفظ، این همه زیست،
سگ انوالید تو می میرد
با استخوان ننگ تو در دهانش ـ
استخوان ننگ
استخوان حرص
استخوان یک قبا بر تن سه قبا در مجری
استخوان یک لقمه در دهان سه لقمه در بغل
استخوان یک خانه در شهر سه خانه در جهنم

دیوان قطع نامه

سرود مردی که خودش را کشته است

نه آب اش دادم
نه دعایی خواندم،
خنجر به گلوی‌اش نهادم
و در احتضاری طولانی
او را کشتم.

به او گفتم:
…….. « ـ به زبان دشمن سخن می‌گویی !»

و او را
کشتم!
♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦
نام مرا داشت
و هیچ‌کس همچون او به من نزدیک نبود،
و مرا بیگانه کرد
…….. با شما،
با شما که حسرت نان
پا می‌کوبد در هر رگ بی‌تاب تان.

و مرا بیگانه کرد
…….. با خویشتن‌ام
که تن‌ْپوش‌اش حسرت یک پیراهن است.

و خواست در خلوت خود به چارمیخ‌ام بکشد.
من اما مجال‌اش ندادم
و خنجر به گلوی‌اش نهادم.
آهنگی فراموش شده را در تنبوشه‌ی گلوی‌اش قرقره کرد
و در احتضاری طولانی
شد سرد
و خونی از گلوی‌اش چکید
…….. …….. به زمین،……..
یک قطره
همین!

خون آهنگ‌های فراموش‌شده
…….. …….. نه خون « نه!»،
خون قادیکلا
…….. نه خون « نمی‌خواهم !»،
خون «پادشاهی که چل ‌تا پسر داشت»
نه خون « ملتی که ریخت و تاج ظالمو از سرش ورداشت»،
خون کلپتره
یک قطره.
خون شانه بالا انداختن ، سر به زیر افکندن ،
خون نظامی‌ها ـ وقتی که منتظر فرمان آتش‌اند ـ ،
خون دیروز
خون خواستنی به رنگ ندانستن
…….. به رنگ خون پدران داروین
…….. به رنگ خون ایمان گوسفند قربانی
…….. به رنگ خون سرتیپ زنگنه
و نه به رنگ خون نخستین ماه مه
و نه به رنگ خون شما همه
که عشق تان را نسنجیده بودم !
♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦
به زبان دشمن سخن می‌گفت
اگرچه نگاه‌اش دوستانه بود،
و همین مرا به کشتن او واداشت…
♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦
در رویای خود بود…
به من گفت او: « لرزشی باشیم در پرچم ،
…….. پرچم نظامی‌های ارومیه !»
بدو گفتم من: « نه!
…….. خنجری باشیم
…….. بر حنجره‌شان !»
به من گفت او: « باید
…….. به دار شان آویزیم !»
بدو گفتم من: « بگذار
…….. از دار
…….. …….. به زیرمان آرند !»

به من گفت او: « لبی باید بوسید.»
بدو گفتم من: « لب مار شکست را، رسوایی را !»…

لرزید و از رویایش به درآمد.
من خندیدم
او رنجید
و پشت‌اش را به من کرد…

فرانکو را نشان‌اش دادم
و تابوت لورکا را
و خون تنتور او را بر زخم میدان گاوبازی.
و او به رویای خود شده بود
و به آهنگی می‌خواند که دیگر هیچ‌گاه
به خاطره‌ام باز نیامد.
آن وقت ، ناگهان خاموش ماند
چرا که از بیگانه‌گی‌ صدای خود
که طنین‌اش به صدای زنجیر برده‌گان می‌مانست
به شک افتاده بود.
و من در سکوت
او را کشتم.
آب‌اش نداده ، دعایی نخوانده
خنجر به گلویش نهادم
و در احتضاری طولانی
او را کشتم
ـ خودم را ـ
و در آهنگ فراموش شده‌اش
کفن‌اش کردم،
در زیر زمین خاطره‌ام
دفن‌اش کردم.
♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦
او مرد
…….. مرد
…….. …….. مرد…

و اکنون
…….. این من‌ام
…….. …….. پرستنده‌ی شما
ای خداوندان اساطیر من!

اکنون این من‌ام ، ای سرهای نا به‌ سامان !
نغمه ‌پرداز سرود و درود تان.

اکنون این من‌ام
…….. من
بستری تخت ‌خواب بی‌خوابی‌ شما
و شمایید
شما
رقاص شعله ‌یی بر فانوس آرزوی من.

اکنون این من‌ام
و شما…

و خون اصفهان
خون آبادان
در قلب من می‌زند تنبور،
و نفس گرم و شور مردان بندر معشور
در احساس خشمگین‌ام
…….. …….. می‌کشد شیپور.

اکنون این من‌ام
و شما ـ مردان اصفهان! ـ
که خون تان را در سرخی گونه‌ی دختر پادشاه
بر پرده‌ی قلم‌کار اتاق‌ام پاشیده‌اید.

اکنون این من‌ام
و شما ـ بیماران کار ! ـ
که زهر سرخ اعتصاب را
جانشین داروی مزد خود می‌کنید به ‌ناچار.

اکنون این من‌ام
و شما ـ یاران آغا جاری ! ـ
که جوانه می‌زند عرق فقر بر پیشانیتان
در فروکش تب سنگین بی‌کاری.
♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦
اکنون این من‌ام
با گوری در زیرزمین خاطرم
که اجنبی خویشتن‌ام را در آن به خاک سپرده‌ام
در تابوت آهنگ‌های فراموش شده‌اش…

اجنبی‌ خویشتنی که
من خنجر به گلویش نهاده‌ام
و او را کشته‌ام در احتضاری طولانی،
و در آن هنگام
نه آب‌اش داده‌ام
نه دعایی خوانده‌ام!

اکنون
این
من‌ام!

گزیده ای از اثار معلم شهید

احسان — Fri, 5 Nov 2010 16:02:26 GMT

نیایش

§ رحمتی کن تا ایمان نام و نان برایم نیاورد.

§ قوتم بخش تا نانم را و حتی نامم را در خطر ایمانم افکنم تا از آنها باشم که پول دنیا را میگیرند و برای دین کار می کنند و نه از آنها که پول دین را میگیرند و برای دنیا کار میکنند!

§ مرا یاری ده تا جامعه ام را بر سه پایة «کتاب، ترازو، آهن» استوار کنم و دلم را از سه سرچشمة «حقیقت، زیبائی و خیر» سیراب سازم!

§ در برابر هرآنچه انسان ماندن را به تباهی میکشاند، مرا با «نداشتن» و «نخواستن» روئین تن کن!

§ مرا از همه فضائلی که به کار مردم نیاید محروم ساز!

§ مگذار که ایمانم به اسلام و عشقم به خاندان پیامبر مرا با کسبة دین، با حملة تعصب و عملة ارتجاع هم آواز کند!

§ تا به رعایت «مصلحت» «حقیقت» را ذبح شرعی نکنم!

بسوزم...

چه امید بندم در ابن زندگانی
که در ناامیدی سر آمد جوانی
سرآمد جوانی و ما را نیامد
پیام وفایی از این زندگانی

بنالم زمحنت همه روز تا شام
بگریم ز حسرت همه شام تا روز
تو گویی سپندم بر این آتش طور
بسوزم از این آتش آرزوسوز

بود کاندرین جمع ناآشنایان
پیامی رساند مرا آشنایی؟
شنیدم سخن ها زمهر و وفا، لیک
ندیدم نشانی ز مهر و وفایی

چو کس با زبان دلم آشنا نیست
چه بهتر که از شِکوه خاموش باشم
چو یاری مرا نیست همدرد، بهتر
که از یاد یاران فراموش باشم

ندانم در آن چشم عابدفریبش
کمین کرده آن دشمن دل سیه کیست؟
ندانم که آن گرم و گیرا نگاهش
چنین دل شکاف و جگرسوز از چیست؟

ندانم در آن زلفکان پریشان
دل بی قرار که آرام گیرد؟
ندانم که از بخت بد، آخر کار
لبان که از ان لبان کام گیرد؟

شعر: دکتر علی شریعتی آزادی و تئوکراسی

حکومت مذهبی رژیمی است که در آن به جای رجال سیاسی، رجال مذهبی (روحانی) مقامات سیاسی و دولتی را اشغال می کنند و به عبارت دیگرحکومت مذهبی یعنی حکومت روحانیون بر ملت. آثار طبیعی چنین حکومتی یکی استبداد است، زیرا روحانی خود را جانشین خدا و مجری اوامر او در زمین می داند و در چنین صورتی مردم حق اظهار نظر و انتقاد و مخالفت با او را ندارند. یک زعیم روحانی خود را به خودی خود زعیم می داند، به اعتبار اینکه روحانی است و عالم دین، نه به اعتبار رای و نظر و تصویب جمهور مردم، بنابراین یک حاکم غیر مسئول است و این مادر استبداد و دیکتاتوری فردی است و چون خود را سایه و نماینده ی خدا می داند، بر جان و مال و ناموس همه مسلط است و در هیچ گونه ستم و تجاوزی تردید به خود راه نمی دهد بلکه رضای خدا را در آن می پندارد؛ گذشته از آن برای مخالف، برای پیروان مذاهب دیگر حتی حق حیات نیز قائل نیست. آنها را مغضوب خدا، گمراه، نجس و دشمن ِ راه دین و حق می شمارد و هر گونه ظلمی را نسبت به آنان عدل خدائی تلقی می کند. خلاصه حکومت مذهبی همان است که در قرون وسطی کشیشان داشتند و ویکتور هوگو آن را به دقت ترسیم کرده است. اما در اسلام چنین بحثی اصولا مطرح نیست زیرا عمال حکومت مذهبی در جامعه ی اسلامی وجود ندارد. سازمانی به نام روحانیت (Clergé) نیست و کسی "روحانی حرفه ای" نمی شود. در اسلام میان مردم و خدا واسطه نیست. هرکس مستقیما با او در تماس است. تحصیل علوم مذهبی در انحصار عده ی خاصی نیست. تحصیل علم بر هر فردی از زن و مرد به قدر لازم واجب است، و اصول اعتقادی مذهب تقلید بردار نیست و تبلیغ مذهبی و اصول اخلاقی یک وظیفه ی عینی و عمومی است و افراد خاصی رسما مامور این کار نیستند. بنابراین آخوند رسمی، روحانیت رسمی، مبلغ رسمی، مقلد رسمی، مفسر رسمی، جانشین رسمی، شفیع و واسطه ی رسمی وجود ندارد. همه سربازند و در عین حال مبلغ خلق و رابط با خالق و متفکر منفرد و مستقل و مسئول اعمال و عقاید و مذهب خویش. این است آن بعد اندیویدوآلیستی و لیبرالیسم انفرادی اسلام که آمریکا افتخار خود را در انتساب دروغین خود بدان مکتب می داند و این است مبنای دمکراسی انسانی که آزادی فرد در برابر قدرت و مرکزیت جامعه تامین می شود

آخرین فراز زندگی فاطمه به قلم دکتر شریعتی

فاطمه، یک “زن” بود، آن‌چنان که اسلام می‌خواهد که زن باشد. تصویر سیمای او را پیامبر خود رسم کرده بود و او را در کوره‌های سختی و فقر و مبارزه و آموزش‌های عمیق و شگفت انسانی خویش پرورده و ناب ساخته بود.
وی در همه‌ی ابعاد گوناگون “زن بودن” نمونه شده بود.

مظهر یک “دختر”، در برابر پدرش.

مظهر یک “همسر” در برابر شویش.

مظهر یک “مادر” در برابر فرزندانش.

مظهر یک “زن مبارز و مسؤول” در برابر زمانش و سرنوشت جامعه‌اش.

وی خود یک “امام” است، یعنی یک نمونه‌ی مثالی، یک تیپ ایده‌آل برای زن، یک “اسوه”، یک “شاهد” برای هر زنی که می‌خواهد “شدن خویش” را خود انتخاب کند.
او با طفولیت شگفتش، با مبارزه‌ی مدامش در دو جبهه‌ی خارجی و داخلی، در خانه‌ی پدرش، خانه‌ی همسرش، در جامعه‌اش، در اندیشه و رفتار و زندگیش، “چگونه بودن” را به زن پاسخ می‌داد.
نمی‌دانم چه بگویم؟ بسیار گفتم و بسیار ناگفته ماند.
در میان همه جلوه‌های خیره کننده‌ روح بزرگ فاطمه، آنچه بیشتر از همه برای من شگفت‌انگیز است این است که فاطمه همسفر و همگام و هم‌پرواز روح عظیم علی است.
او در کنار علی تنها یک همسر نبود، که علی پس از او همسرانی دیگر نیز داشت. علی در او به دیده یک دوست، یک آشنای دردها و آرمان‌های بزرگش می‌نگریست و انیس خلوت بیکرانه و اسرارآمیزش و همدم تنهایی‌هایش.
این است که علی هم او را به گونه‌ دیگری می‌نگرد و هم فرزندان او را.
پس از فاطمه، علی همسرانی می‌گیرد و از آنان فرزندانی می‌یابد. اما از همان آغاز، فرزندان خویش را که از فاطمه بودند با فرزندان دیگرش جدا می‌کند. اینان را “بنی‌علی” می‌خواند و آنان را “بنی‌فاطمه”.
شگفتا، در برابر پدر، آن هم علی، نسبت فرزند به مادر و پیغمبر نیز دیدیم که او را به گونه‌ی دیگر می‌بیند. از همه‌ی دخترانش تنها به او سخت می‌گیرد، از همه‌ تنها به او تکیه می‌کند. او را ـ در خردسالی ـ مخاطب دعوت بزرگ خویش می‌گیرد.
نمی‌دانم از او چه بگویم؟ چگونه بگویم؟
خواستم از “بوسوئه” تقلید کنم، خطیب نامور فرانسه که روزی در مجلسی با حضور لویی، از “مریم” سخن می‌گفت. گفت: هزار و هفتصد سال است که همه‌ سخنوران عالم درباره مریم داد سخن داده‌اند.
هزار و هفتصد سال است که همه فیلسوفان و متفکران ملت‌ها در شرق و غرب، ارزش‌های مریم را بیان کرده‌اند.
هزار و هفتصد سال است که شاعران جهان در ستایش مریم همه‌ ذوق و قدرت خلاقه‌شان را به کار گرفته‌اند.
هزار و هفتصد سال است که همه‌ هنرمندان، چهره‌نگاران، پیکرسازان بشر، در نشان دادن سیما و حالات مریم هنرمندی‌های اعجاز‌گر کرده‌اند.
اما مجموعه‌ گفته‌ها و اندیشه‌ها و کوشش‌ها و هنرمندی‌های همه در طول این قرن‌های بسیار، به اندازه‌ این کلمه نتوانسته‌اند عظمت‌های مریم را بازگویند که: “مریم، مادر عیسی است”.
و من خواستم با چنین شیوه‌ای از فاطمه بگویم. باز درماندم:
خواستم بگویم، فاطمه دختر خدیجه‌ی بزرگ است.

دیدم فاطمه نیست.

خواستم بگویم، که فاطمه دختر محمد (ص) است.

دیدم که فاطمه نیست.

خواستم بگویم، که فاطمه همسر علی است.

دیدم که فاطمه نیست.

خواستم بگویم، که فاطمه مادر حسین است.

دیدم که فاطمه نیست.

خواستم بگویم، که فاطمه مادر زینب است.

باز دیدم که فاطمه نیست.

نه، این‌ها همه هست و این همه فاطمه نیست.

فاطمه، فاطمه است دردم درد بیکسی بود...

... پروردگار مهربان من، از دوزخ این بهشت رهایی ام بخش! در اینجا هر درختی مرا قامت دشنامی است و هر زمزمه ای بانگ عزایی و هر چشک اندازی سکوت گنگ و بی حاصلی رنجزای گسترده ای. در هراس دم می زنم، در بیقراری زندگی می کنم و بهشت تو برای من بیهودگی رنگینی است. هیچ کس، هیچ چیز در اینجا "به خود" هیچ نیست. "بودن من" بی مخاطب مانده است. من در این بهشت، همچون تو در انبوه آفریده های رنگارنگت تنهایم. "تو قلب بیگانه را می شناسی که خود در سرزمین وجود بیگانه بوده ای!" "کسی را برایم بیافرین تا در او بیارامم... دوست داشتن برتر از عشق

… آتشهایی که می پزند، آتشهایی که می سازند ؛آتشهای سرد، خنک کننده ،خوب، پاک، روشن،نامرئی، . .. نیرو آن آتش عشق در خدا !! چه کسی به این پی برده است ؟ آتش عشق در روح خدا ، آتشی که همه هستی تجلی آن است ،آتش گرم نیست ،داغ نیست .چرا؟ نیازمندی در آن نیست ،تلاطم در آن نیست، نا استواری ، شک، تزلزل ،

تردید ،نوسان ، وسواس،اظطراب ... نگرانی ،در آن نیست، اما آتش است ،آتشین تر از همه آتشها .آتشی که پرتو یک زبانه اش آفرینش است، سایه اش آسمان است،جلوه اش کائنات است،گرده خاکستر نازک و اندکش کهکشانها است... چه می گوییم ؟!!!

این آتش عشق در خدا !یعنی چه؟آتش عشق که این جوری نیست ..... پس این آتش دوست داشتن است. آری.

آتش دوست داشتن است،عجب ! ؟ منهم مثل همه عارف ها و شاعرها حرف میزدم.آتش عشق !؟ آنهم در خدا !؟

نه ، آتش دوست داشتن است که داغ نیست ، سرد نیست، حرارت ندارد؛ چرا؟ که نیازمندی ندارد؛ که غرض ندارد؛ که رسیدن ندارد،که یافتن ندارد،که گم کردن ندارد ، که به دست آوردن ندارد ،که بکار آمدن و بدرد خوردن ندارد...

شریعتی

احسان — Fri, 5 Nov 2010 15:52:51 GMT

زندگی از دیدگاه دکتر شریعتی

زندگی از نگاه علی شریعتی چیست؟ نان، آزادی و فرهنگ، سه نگرانی‌ مهم زندگی انسان مدرن در دنیای امروز نگرانی‌های زیستنی که تجلی زیبائی است و پس از لذت، می‌تواند شک و ناامیدی را به دنبال داشته باشد.با «نان» به آرامش می‌رسی و از «آزادی» به یقین. آزادی و امکان شدنت را به‌دست «فرهنگ» می‌سپاری تا تو را بر طراز اصول خود بسازد. شریعتی زندگی را در پیوستن این سه ضلع مثلث معنا می‌کند؛ چرا که انسان شریعتی، به زمین وفادار است و در این وفاداریست که به آسمان می‌رسد. همه ویژگی او در این است؛ در زیستن میان این مثلث. همخوانی هم‌زمان این سه ضلع. بودنی نه در برابر زندگی، که مبتنی بر آن.

در این مرحله ما با انسانی روبه‌رو هستیم که به رستگاری می‌رسد و با نجات خود به جاودانگی. با اخلاق، هر لحظه میان خیر و شر، خوب و بد، درست و غلط، تردید می‌کند، سبک و سنگین می‌کند، ترازوی معیارهایش را میزان می‌کند و در نهایت میان دو امکان، انتخاب می‌کند که حقیقت، ایمان است و حق انتخاب.

اما زندگی چیست؟ سرشت انسانی. همان‌که معتقد است که انسان طبیعتی دارد مشترک با دیگر همنوعان خود. غرایزی طبیعی. میل به تملک و به جاودانگی. به فرار و بهتر شدن و دیگر، میل به دانشی هم‌پایه خدا و در نهایت، احساس «کم‌بود». میل به جست‌وجو و نیافتن. نومید شدن، سرگردانی و باز جست‌وجو. انسانی که هیچ‌گاه به هدف نمی‌رسد. واقعیت قانع‌اش نمی‌کند.

اینجا و حالا، پاسخگوی نیازش نیست. انسانی به جست‌وجوی ناکجا و ناهمزمان، آن‌که هیچ‌جا نمی‌ایستد. دلتنگ سرزمینی است که ندارد. هر زمینی که بر آن پا می‌گذارد مرحله‌ایست در سفری بی‌سرانجام. به‌سوی هدفی که ثابت نیست و مقصدی که هر دم دورتر می‌شود. ناامیدی، چهره دیگر این جست‌وجوست.

نیچه می‌گوید: «جسارت آنچه که هستی را داشته باش». آنکه با اقتدار اراده‌اش، همه موانع را می‌پیماید. آنکه آزادی‌اش، خواستش، به هیچ‌کس و هیچ چیز منوط نیست. فلسفه نیچه، «هنر زندگی»‌ست، «وفاداری به زمین»، در برابر آسمان، از تعلیمات زرتشت اوست و «جسارت شدن» در دستور کارش.

شریعتی زندگی را در تثلیث نان، آزادی و فرهنگ معنا می‌کند. جبر دنیا را می‌پذیرد اما آزادی را واگذار نمی‌کند. واقعیت را می‌بیند اما نمی‌پذیرد و قصد تغییرش را می‌کند. مداخله‌گر است و آرمان‌خواه. قانون مراحل را رد می‌کند و هر سه را با هم می‌خواهد. لحظه را می‌خواهد و زمان را و جاودانگی را. نمی‌خواهد به نام یکی از دیگری بگذرد. به نام نان از آزادی بگذرد و به نام آزادی، از فرهنگ.

شریعتی این سه ضلع مثلث را در فلسفه زندگی خود، ترکیب می‌کند. شریعتی از انتخاب سر باز می‌زند. هر انتخابی برایش نوعی محرومیت است. محرومیت خود از چیزی به نام چیز دیگری. آزادی یا نان؟ نان یا فرهنگ؟ فرهنگ یا …؟ همه را می‌خواهد. هم نان را ، هم آزادی را و هم فرهنگ را. نان را بدون آزادی و آزادی را بدون فرهنگ می‌خواهد چه‌کار؟ نومید می‌شود.

شریعتی آرامش ندارد. ترازو ندارد. از انتخاب میان خوب و بد، سر باز می‌زند. ناآرام‌تر از آن است که در اعتقاداتش به یقین برسد. مرددتر از آن‌ است که قاطعیت انتخابی را داشته باشد. خود را فراسوی این ترازو می‌داند. او هنوز سرگردان است.

بسیاری از بزرگان اندیشه می‌گویند که شریعتی تفکر خود را با استفاده از کنایه‌ها و عبارت‌های رمزآلود به مخاطبان خود منتقل می‌کرد. نوعی رازآلودگی که هنوز نیز زندگی ما را تسخیر کرده است.

او در آثارش از شاعرانگی و خوانش استعاری، گاه مخاطب را تا مرز جنون پیش می‌برد و در یک کلام شیوایی آثارش در بسیاری از مواقع دلیل قاطعی بر مقبول بودن آنها به‌شمار می‌رفت.

به تعبیر سوسن شریعتی جامعه‌شناس و دختر مرحوم دکترعلی شریعتی جرم شریعتی شاید این بود که زندگی را به رنگ‌های مختلف نشان داده است و متهم به ایدئولوژی سیاه و سفید شد.

سوسن شریعتی می‌گوید: پیرامون شخصیت شریعتی نقد بسیار شده اما باید دنبال نگرانی‌های‌ شریعتی رفت و از کلی‌گویی در مورد او به جزئی‌نگری بازگشت. گرفتاری امروز ما دوگانگی‌هاست، او می‌گوید: «این» یا «آن»؛ سنت یا مدرنیته یا انتخاب راه سوم چیزی است که شریعتی با آن مواجه بود و جهان امروز هم با آن درگیر است و شریعتی کسی است که مباهات می‌کند که یکی از آنهاست؛ یا گاه مباهات می‌کند به این‌که از این جنس دردهاست.

سوسن شریعتی با بیان این‌که یکی از مشکلات ما مواجهه با تفکر شریعتی و شناخت ما از او است؛ ادامه می‌دهد: شریعتی در بین سه نسل دهه ۴۰، ۶۰ و ۸۰ با شناخت‌های متفاوت همراه است که هرکدام از این سه نسل یک گونه شناخت از شریعتی دارند، شناخت تدریجی است که روزی چهره شریعتی را سیاه و روزی سفید معرفی می‌کند و این پارادوکس یا همان قطعات یک پازل است.

این پژوهشگر علوم اجتماعی، با بیان این‌که پدرش را باید در کلیات دید نه جزئیات می‌افزاید: او معتقد به کار فرهنگی بود، معتقد به آزادی و عدالت اجتماعی، متفکری که رویکرد به ایدئولوژی داشت. معتقد بود شرق و غرب را نمی‌توان کنار هم نشاند که باید آنها را آشتی داد.

اجتماع، سیاست یا مذهب ابزار گذر از مراحلی برای رسیدن به هدف غایی در دیدگاه شریعتی است و انسان سراسیمه ایرانی بین شرق و غرب دنبال کلیدواژه جست‌وجوی خویشتن است که در آثارش به وضوح دیده می‌شود. اما در این فضای شتر، گاو، پلنگ نسل ما سردرگم است.

سوسن شریعتی، با بیان آنچه هویت چهل تکه می خواند فضای تضادها، تناقض‌های فرهنگی را مشکلی در سراسیمگی و حیرت مدرنیته و سنت بیان می‌کند و می‌گوید: این تناقض در معماری، نقاشی، موسیقی و ادبیات دیده می‌شود؛ به‌گونه‌ای که شعر ما شعر کلاسیک است با موسیقی پاپ خوانده می‌شود؛ در نقاشی ایرانی و سنتی ما از نقاشی مدرن الهام گرفته شده، معماری ما با معماری اسلامی، ایرانی و مدرن اروپا درآمیخته است. در واقع بدون این‌که خود مدرنیته بداند در لابه‌لای خود از سنت گذر کرده.

علی شریعتی معتقد بود درست است که ما انسان امروزی هستیم اما این زندگی تقویمی است؛ ولی به لحاظ عقب‌ماندگی از آنچه جهان پیشرفته تجربه کرده ما انسان قرن شانزدهم‌ایم و از نظر تاریخ فرهنگی از آنها عقب هستیم.

به تعبیر فرزند علی شریعتی، زندگی زیستی او متناسب با زندگی فکری‌اش بود، پدر نه مدرن نه سنتی است، او چیز‌ی سوم است. او اتفاق سوم بود همان چیزی که امروز در عالم واقع اتفاق افتاد، امروز امر قدسی عرفی شده، شریعتی می‌گفت: اسطوره‌ها را به تاریخ تبدیل کنیم و از تاریخ به زندگی اما امروز بعد عاطفی بر تاریخ غلبه کرده است. همین‌طور آزادی که یک حقیقت است را نمی‌توان به رفراندوم اکثریت گذاشت که می‌خواهند یا نه.

این نگرش، در برابر چیزی که نفی زندگی‌ست، طرد و تحقیر دنیا، می‌ایستد و به جلوه‌های پر تپش زندگی چون عشق، هنر، آزادی، عدالت و حقوق انسان، روی می‌آورد. نگاهی که متعهد نسبت به سرنوشت انسان‌ها ست. آخرین تصویر زندگی از زبان شریعتی، اما یک مثلث است: «نان، آزادی و فرهنگ». متساوی‌الاضلاعی که پیکره ای زنده است.

.: Weblog Themes By Blog Skin :.

پل الوار

احسان — Fri, 5 Nov 2010 15:28:54 GMT

شعر «آزادی » از پل الوار

شعر «آزادی » از پل الوار | ترجمه ای از : بامداد حمیدیا

شعر آزادی سروده ی پل الوار پیش از این دو بار به فارسی برگردانده شده است ، نخست در شماره ی 6 ام مجله ی گلچرخ در اردیبهشت 72 با ترجمه و نگارش دکتر جعفر معین فر و پس از آن نیز در کتاب "تنهایی جهان" که گزینه ای از اشعار الوار به ترجمه ی محمدرضا پارسایار است و نشر هرمس آن را به طبع رسانیده. دکتر معین فر در توضیح شعر آزادی چنین می نویسد:

"قطعه ی آزادی را پی الوار در سال 1941 ، در بحبوحه ی اشغال فرانسه توسط آلمان سروده است. بنا به گفته ی خود شاعر ، در ابندای تنسیق کلمات آن ، شعری بوده است صرفا ً عاشقانه ، مسمّی یه "یک اندیشه ی تنها Une Seule Pensee " و در مورد زنی که او را دوست می داشته؛ اما به مرور که ستایش عاشقانه در آن توسعه می یافت ، شاعر به این واقعیت پی می برد که شعرش نمی تواند تنها مختص یک انسان باشد که در آن ، نام محبوبش را می نگارد ، بلکه تمام انسانهای در بند را در این جهان شامل می شود که در حالت اسارت ، هر یک ، نام عشق خویش را می نویسند و همه ی این نامها در نام "آزادی" خلاصه می شود."

Liberté

Paul Eluard (1895-1952)
Sur mes cahiers d'écolier
Sur mon pupitre et les arbres
Sur le sable sur la neige
J'écris ton nom

Sur toutes les pages lues
Sur toutes les pages blanches
Pierre sang papier ou cendre
J'écris ton nom

Sur les images dorées
Sur les armes des guerriers
Sur la couronne des rois
J'écris ton nom

Sur la jungle et le désert
Sur les nids sur les genêts
Sur l'écho de mon enfance
J'écris ton nom

Sur les merveilles des nuits
Sur le pain blanc des journées
Sur les saisons fiancées
J'écris ton nom

Sur tous mes chiffons d'azur
Sur l'étang soleil moisi
Sur le lac lune vivante
J'écris ton nom

Sur les champs sur l'horizon
Sur les ailes des oiseaux
Et sur le moulin des ombres
J'écris ton nom

Sur chaque bouffée d'aurore
Sur la mer sur les bateaux
Sur la montagne démente
J'écris ton nom

Sur la mousse des nuages
Sur les sueurs de l'orage
Sur la pluie épaisse et fade
J'écris ton nom

Sur les formes scintillantes
Sur les cloches des couleurs
Sur la vérité physique
J'écris ton nom

Sur les sentiers éveillés
Sur les routes déployées
Sur les places qui débordent
J'écris ton nom

Sur la lampe qui s'allume
Sur la lampe qui s'éteint
Sur mes maisons réunis
J'écris ton nom

Sur le fruit coupé en deux
Dur miroir et de ma chambre
Sur mon lit coquille vide
J'écris ton nom

Sur mon chien gourmand et tendre
Sur ces oreilles dressées
Sur sa patte maladroite
J'écris ton nom

Sur le tremplin de ma porte
Sur les objets familiers
Sur le flot du feu béni
J'écris ton nom

Sur toute chair accordée
Sur le front de mes amis
Sur chaque main qui se tend
J'écris ton nom

Sur la vitre des surprises
Sur les lèvres attentives
Bien au-dessus du silence
J'écris ton nom

Sur mes refuges détruits
Sur mes phares écroulés
Sur les murs de mon ennui
J'écris ton nom

Sur l'absence sans désir
Sur la solitude nue
Sur les marches de la mort
J'écris ton nom

Sur la santé revenue
Sur le risque disparu
Sur l'espoir sans souvenir
J'écris ton nom

Et par le pouvoir d'un mot
Je recommence ma vie
Je suis né pour te connaître
Pour te nommer
Liberté

"آزادی"

بر روی دفتر های مشق ام

بر روی درخت ها و میز تحریرم

بر برف و بر شن

می نویسم نامت را.

روی تمام اوراق خوانده

بر اوراق سپید مانده

سنگ ، خون ، کاغذ یا خاکستر

می نویسم نامت را.

بر تصاویر فاخر

روی سلاح جنگیان

بر تاج شاهان

می نویسم نامت را.

بر جنگل و بیابان

روی آشیانه ها و گل ها

بر بازآوای کودکیم

می نویسم نامت را.

بر شگفتی شبها

روی نان سپید روزها

بر فصول عشق باختن

می نویسم نامت را.

بر ژنده های آسمان آبی ام

بر آفتاب مانده ی مرداب

بر ماه زنده ی دریاچه

می نویسم نامت را.

روی مزارع ، افق

بر بال پرنده ها

روی آسیاب سایه ها

می نویسم نامت را.

روی هر وزش صبحگاهان

بر دریا و بر قایقها

بر کوه از خرد رها

می نویسم نامت را.

روی کف ابرها

بر رگبار خوی کرده

بر باران انبوه و بی معنا

می نویسم نامت را.

روی اشکال نورانی

بر زنگ رنگها

بر حقیقت مسلم

می نویسم نامت را.

بر کوره راه های بی خواب

بر جاده های بی پایاب

بر میدان های از آدمی پُر

می نویسم نامت را.

روی چراغی که بر می افروزد

بر چراغی که فرو می رد

بر منزل سراهایم

می نویسم نامت را.

بر میوه ی دوپاره

از آینه و از اتاقم

بر صدف تهی بسترم

می نویسم نامت را.

روی سگ لطیف و شکم پرستم

بر گوشهای تیز کرده اش

بر قدم های نو پایش

می نویسم نامت را.

بر آستان درگاه خانه ام

بر اشیای مأنوس

بر سیل آتش مبارک

می نویسم نامت را.

بر هر تن تسلیم

بر پیشانی یارانم

بر هر دستی که فراز آید

می نویسم نامت را.

بر معرض شگفتی ها

بر لبهای هشیار

بس فراتر از سکوت

می نویسم نامت را.

بر پناهگاه های ویرانم

بر فانوس های به گِل تپیده ام

بر دیوار های ملال ام

می نویسم نامت را.

بر ناحضور بی تمنا

بر تنهایی برهنه

روی گامهای مرگ

می نویسم نامت را.

بر سلامت بازیافته

بر خطر ناپدیدار

روی امید بی یادآورد

می نویسم نامت را.

به قدرت واژه ای

از سر می گیرم زندگی

از برای شناخت تو

من زاده ام

تا بخوانمت به نام:

آزادی.

شعری از لویی اراگون

احسان — Sat, 26 Jun 2010 12:17:10 GMT

سانتا اسپینا

سانتا اسپینا

آهنگی از اسپانیا، همچنان در گوشم طنین‌انداز است (1)

که هر زمان در لوح ضمیرم آن را به خاطر می‌آورم

ضربان قلبم تندتر می‌شود و خونم به جوش می‌آید

آخر چرا آسمان بالای سر ما این چندان گرفته و دلگیر می‌نمود!

آهنگی را به خاطر دارم، شبیه نجوای دریاهای آزاد،

شبیه فریاد پرندگان مهاجر،

صدایی که در سکوت انباشته می‌شود،

هق‌هق خفه‌ی دریاهای شور بر فاتحین خود

آهنگی را به خاطر دارم که در شبانگاهان صفیرزنان بود،

در روزگاران بی‌آفتاب و در دوران خالی از شوالیه‌ها که شب را پاس دارند،

زمانی که کودکان از مهابت بمب‌ها می‌گریستند، و

در شبستان‌ها و سردابه‌ها و مغاک‌های زیرزمینی

یک مشت مردم خوب،

رؤیای نابودی استبداد را در سر داشتند...

آهنگی که با گوش شنیده می‌شد و با جان احساس می‌شد.

آهنگی که زخم‌ها را باز می‌کرد و عقده‌ها را می‌گشود/

هیچ‌کس یارای گفتن نغمه‌ای را که در گلو داشت نداشت،

همه‌ی حرف‌ها و حدیث‌ها منع شده‌بود.

دنیا از دردی مزمن در عذاب بود...

به‌عبث من تم اصلی ناهنجار و ناگوار آن را جست‌وجو می‌کنم

جایی که جهان جز سرشک چیزی در دامان ندارد

خاطره‌ی آب‌های رفته از جوی (2)

ای منادی! دوباره بیآغاز و ندا در ده،

پیش‌ها به شنیدن تو ما جملگی به پا می‌خاستیم.

اما امروز کس نمانده تا این حال را تجدید کند

جنگل‌ها خاموش‌اند، سرایندگان برای همیشه باغ را ترک گفته‌اند

می‌خواهم به خود بباورانم که هنوز هم در قلب آن سرزمین

نوای موسیقی مترنــّم است – هرچند در پرده و در خفا

سرانجام این فرزند گنگ به سخن درخواهدآمد و این مفلوج

به ندای پیروزی به پا خواهدخاست.

سرانجام آن روز ِ پــِی‌خجسته فراخواهدرسید

که گره از ابروی پسر آدم گشوده‌شود

و انسان در آن بامداد دل‌انگیز

نغمه‌ی روح‌پرور خود را به خاطر زیبایی‌های زندگی

و درختان به‌گل‌نشسته دوباره سردهد.

حسین منزوی

احسان — Sat, 15 May 2010 12:44:42 GMT

اشعاری منتخب از مجموعه شعر از کهربا تا کافور

غزل

چگونه بال زنم تا به ناکجا که تویی
بلندمی پرم اما ، نه آن هوا که تویی
تمام طول خط از نقطه ی که پر شده است
از ابتدا که تویی تا به انتها که تویی
ضمیر ها بدل اسم اعظم اند همه
از او و ما که منم تا من و شما که تویی
تویی جواب سوال قدیم بود و نبود
چنانچه پاسخ هر چون و هر چرا که تویی
به عشق معنی پیچیده داده ای و به زن
قدیم تازه و بی مرز بسته تا که تویی
به رغم خار مغیلان نه مرد نیم رهم
از این سغر همه پایان آن خوشا که تویی
جدا از این من و ما و رها ز چون و چرا
کسی نشسته در آنسوی ماجرا که تویی
نهادم آینه ای پیش روی آینه ات
جهان پر از تو و من شد پر از خدا که تویی
تمام شعر مرا هم ز عشق دم زده ای
نوشته ها که تویی نانوشته ها که تویی

غزل

مرا ندیده بکیرید و بگذرید از من
که جز ملال نصیبی نمیبرید از من
زمین سوخته ام نا امید و بی برکت
که جز مراتع نفرت نمی چرید از من
عجب که راه نفس بسته اید بر من و باز
در انتظار نفس های دیگرید از من
خزان به قیمت جان جار می زنید اما
بهار را به پشیزی نمی خرید از من
شما هر آینه ، آیینه اید و من همه آه
عجیب نیست کز اینسان مکدرید از من
نه در تبری من نیز بیم رسوایی است
به لب مباد که نامی بیاورید از من
اگر فرو بنشیند ز خون من عطشی
چه جای واهمه تیغ از شما ورید از من
چه پیک لایق پیغمبری به سوی شماست ؟
شما که قاصد صد شانه بر سریداز ممن
برایتان چه بگویم زیاده بانوی من
شما که با غم من آشناترید از من

غزل

تا صبحدم به یاد تو شب را قدم زدم
آتش گرفتم از تو و در صبحدم زدم
با آسمان مفاخره کردیم تا سحر
او از ستاره دم زد و من از تو دم زدم
او با شهاب بر شب تب کرده خط کشید
من برق چشم ملتهبت را رقم زدم
تا کور سوی اخترکان بشکند همه
از نام تو به بام افق ها ،‌ علمزدم
با وامی از نگاه تو خورشید های شب
نظم قدیم شام و سحر را به هم زدم
هر نامه را به نام و به عنوان هر که بود
تنها به شوق از تو نوشتن قلم زدم
تا عشق چون نسیم به خاکسترم وزد
شک از تو وام کردم و در باورم زدم
از شادی ام مپرس که من نیز در ازل
همراه خواجه قرعه ی قسمت به غم زدم

غزل

چیزی بگو بگذار تا همصحبت باشم
لختی حریف لحظه های غربتت باشم
ای سهمت از بار امانت هر چه سنگین تر
بگذار تا من هم شریک قسمتت باشم
تاب آوری تا آسمان روی دوشت را
من هم ستونی در کنار قامتت باشم
از گوشه ای راهی نشان من بده ، بگذر
تا رخنه ای در قلعه بند فترتت باشم
سنگی شوم در برکه ی آرام اندوهت
با شعله واری در خمود خلوتت باشم
زخم عمیق انزوایت دیر پاییده است
وقت است تا پایان فصل عزلتت باشم
صورتگر چشمان غمگین تو خواهم بود
بگذار همچون آینه در خدمتت باشم
در خوابی و هنگام را از دست خواهی داد
معشوق من ! بگذار زنگ ساعتت باشم

غزل

نیاویزد اگر با سلطه ی مردانه ام ای زن
غرور دختران را نیز در تو دوست دارم من
تو را با گریه هایت بی بهانه دوست می دارم
که خواهد شست و خواهد بردمان این سیل بنیان کن
من آری گر چه تو چادر ز شب داری به سر اما
قراری با سحر دارم در آن پیشانی روشن
تو را من می شناسم از نیستان ها چو بانگ نی
که اکنون گشته در آوازهای تو طنین افکن
نیستان های یک آواز در صد ها و صدها نی
نیستان های یک جان در هزاران و هزاران تن
غریب من ! قدیم است آشنایی های من با تو
چنان چون قصه ی یعقوب پیر و بوی پیراهن
به خوابت دیده ام ز آن پیش کاین بیداری مشئوم
در اندازد بساطم را از آن گلشن بدین گلخن
همین تنها تو را از سبز و سرخ مسکن مألوف
به خاطر دارم ای رنگین ترین گل های آن گلشن
گل سرخ عزیزم ! مثل تو من نیز می دانم
که از باغ نخستین از وطن سخت است دل کندن
ولی کندم دل و چون تو ز مهر خاکش آکندم
چه مهری! ز آسمانش کندن و در خاکش افکندن
دل آکندم ز مهر خاک و افسون های رنگینش
فریب شعر و موسیقی و افیون و شراب و زن
زنی با سوزهای آشنای غربتی دلگیر که از هر جا به سوی
غربت خود می کشد دامن
زنی که غم سبد های بهانه می برد پیشش
که پنهانی برایش پر کند از گریه و شیون
زنی با شعر های همچنان از عشق ناگفته
زنی عاشق ولی با ده زبان خاموش چون سوسن
زنی کز عشق می میرد ولی با حجب می گوید
نشان از عشق درمن نیست می بینید ؟ اینک من

غزل

ای دوست عشق را مشکن حیف از اوست ، دوست
این شیشه را به سنگ مزن عمر من در اوست
بار نخست نیست که با بار شیشه عشق
از سنگلاخ می گذرد ، پس چه های و هوست ؟
تاری ز طره دادی امانت مرا شبی
یعنی طناب دار تو زین رشته های موست
یک گام دور گشتی و نزدیک تر شدی
عشق است و هیچ سوی غریبش هزار سوست
سرگشته چون من و تو در آیا و کاشکی
صد پی خجسته گمشده ی این هزار توست
ماهی شدن به هیچ نیرزد نهنگ باش
بگریز از این حقارت آرامشی که جوست
با گردباد باش که تا آسمان روی
بالا پسند نیست نسیمی که هر زه پوست
مرداب و صلح کاذب او ،غیر مرگ نیست
خیزاب زندگی است همه گرچه تندخوست
با دیرو دوری از سفرش دل نمی کند
مرغی که آستانه ی سیمرغش آرزوست
تا همدم کسی نشود دم نمی زند
نی ، کش هزار زمزمه پرداز در گلوست

غزل
این بار هم نشد که ببرم کمند را
و ز پای عشق بگسلم این قید و بند را
این بار هم نشد که به آتش در افکنم
با شعله ای ز چشم تو هر چون و چند را
این بار هم نشد که کنم خاک راه عشق
در مفدم تو ،‌منطق اندیشمند را
این بار هم نشد که ز کنج دهان تو
یغما کنم به بوسه ای آن نوشخند را
تا کی زنم دوباره به گرداب دیگری
در چشم های تو دل مشکل پسند را ؟
پروایم از گزند تعلق مده که من
همواره دوست داشته ام این گزند را
من با تو از بلندی و پستی گذشته ام
کوتاه گیر قصه ی پست و باند را

غزل

با هر تو و من ، مایه های ما شدن نیست
هر رود را اهلیت دریا شدن نیست
از قیس مجنون ساختن شرط است اگر نه
زن نیست اندیشه ی لیلا شدن نیست
باید سرشت باد جز غارت نباشد
تا سرنوشت باغ جز یغما شدن نیست
در هر درخت اینجا صلیبی خفته ، اما
با هر جنین ، جانمایه عیسی شدن نیست
وقتی که رودش زاد و کوهش پرورش داد
طفل هنر را چاره جز نیما شدن نیست
با ریشه ها در خاک ،‌ بی چشمی به افلاک
این تاک ها را حسرت طوبی شدن نیست
آیا چه توفانی است آن بالا که دیگر
با هر که افتاد ، اشتیاق پا شدن نیست
سیب و فریب ؟ آری بده . آدم نصیبش
از سفره ی حوا به جز اغوا شدن نیست
وقتی تو رویا روی اینان می نشینی
آیینه ها را چاره جز زیبا شدن نیست
آنجا که انشا از من ، املا از تو باشد
راهی برای شعر جز شیوا شدن نیست

غزل

نقش های کهنه ام چه قدر ، تلخ و خسته و خزانی اند
نقش غربت جوانه ها رنگ حسرت جوانی اند
روغن جلا نخوورده اند رنگهای من که در مثل
رنگ آب راکد اند اگر آبی اند و آسمانی اند
از کف و کفن گرفته اند رنگ های من سفید را
رنگ خون مرده اند اگر قرمز اند و ارغوانی اند
رنگ های واپسین فروغ از دم غروب یک نبوغ
مثل نقش های آخرین روزهای عمر مانی اند
طرح تازه ای کشیده ام از حضور دوست - مرتعی
که در آن دو میش مهربان در چرای بی شبانی اند
مرتعی که روز آفتابی اش یک نگاه روشن است و باز
قوس های با شکوه آن جفتی ابروی کمانی اند
طرح تازه ای که صاحبش فکر می کند که رنگ هاش
مثل مصدر و مثالشان بی زوال و جاودانی اند
رنگ های طرح تازه ام رنگ های ذات نیستند
ذات رنگ های معنی اند ذات رنگی معانی اند
نقش تازه ای کشیده ام از دو چشم مهربان دوست
که تمام رنگ ها در آن وامدار مهربانی اند

غزل

من خود نمی روم دگری می برد مرا
نابرده باز سوی تو می آورد مرا
کالای زنده ام که به سودای ننگ و نام
این می فروشد آن دگری می خرد مرا
یک بار هم که گردنه امن و امان نبود
گرگی به گله می زند و می درد مرا
در این مراقبت چه فریبی است ای تبر
هیزم شکن برای چه می پرورد مرا ؟
عمری است پایمال غمم تا که زندگی
این بار زیر پای که می گسترد مرا
شرمنده نیستیم ز هم در گرفت و داد
چندانکه می خورم غم تو ، می خورد مرا
قسمت کنیم آنچه که پرتاب می شود
شاخه گل قبول تو را ، سنگ رد مرا

غزل

به دیدن آمده بودم دری گشوده نشد
صدای پای تو ز آنسوی در ، شنوده نشد
سرت به بازوی من تکیه ای نداد و سرم
دمی به بالش دامان تو غنوده نشد
لبم به وسوسه ی بوسه دزدی آمده بود
ولی جواهری از گنج تو ربوده نشد
نشد که با تو برآرم دمی نفس به نفس
هوای خاطرم امروز مشکسوده نشد
به من که عاشق تصویرهای باغ و گلم
نمای ناب تماشای تو نموده نشد
یکی دو فصل گذشت از درو ، ولی چه کنم
که باز خوشه ی دلتنگیم دروده نشد
چه چیز تازه در این غربت است ؟ کی ؟ چه زمان
غروب جمعه ی من بی تو پوک و پوده نشد ؟
همین نه ددیدنت امروز - روزها طی گشت
که هر چه خواستم از بوده و نبوده نشد
غم ندیدن تو شعر تازه ساخت . اگر
به شوق دیدن تو تازه ای سروده نشد

نیچه

احسان — Wed, 12 May 2010 11:31:47 GMT

اندیشه نیجه

نیچه در کتابش فراسوی نیک و بد مطرح می کند که باید از دگم گرایی ها در اندیشه فلسفی دوری کرد. او حقیقت گرایی مطلق افلاطون را زیر سئوال می برد و جستجوی خیر و حقیقت مطلق را باطل می داند. وی می گوید که برای بشر بنیادی تر از بررسی حقیقت جستجوی ارزش آن بوده است و متافیزیسین ها همگی به دنبال ارزش گذاری مفاهیم متضاد بوده اند. نیچه می گوید که باید در تضادهای دوگانه شک کرد. نیز می گوید از کجا معلوم که این تضادهای دوگانه اصلا وابسته به هم و یکی نباشند؟ در فلسفه معین ارزشی بیشتر از نامعین دارد همان طور که ارزش نمود کمتر از حقیقت است. اگر چه نیچه مطرح می کند که چه بسا این ارزش گذاری ها اشتباه و ظاهربینانه است. از نظر وی نادرستی یک حکم باعث نمی شود که آن حکم را رد کنیم. او احکام نادرست را برای زندگی بشری ضروری می انگارد و رد کردن آنها را به معنای رد کردن زندگی می داند. از نظر او فلسفه فراسوی نیک و بد ضروری ست.

نیچه مخالف عرفاست و نظر آنان را مبنی بر قرار دادن شهود به عنوان مبنای جستجوی درونی باطل می داند. او همچنین معتقد است که کسانی که به شهود دلایل منطقی را متصل می کنند راه به خطا رفته اند. از نظر او بشر به دلیل خواست قدرت به دنبال شناخت است نه به دلیل تشنگی عقل ناب. نیچه از کانت و اسپینوزا که در پی یافتن مبانی اخلاقی برای فلسفه خود بوده اند انتقاد می کند و تلئولوژی یا غایت انگاری اسپینوزا را باطل می داند. وی می گوید که نمی توان از همساز با طبیعت بودن یک اصل اخلاقی برای خود ساخت. زیرا او طبیعت را بی رحم می داند و معتقد است اگر آدمی بخواهد مطابق با طبیعت زندگی کند باید بی رحم باشد و او از رواقیون که در اخلاق سختگیر بودند و می گفتند که باید زندگی با طبیعت سازگار باشد انتقاد می کند. نیچه می گوید که غرور و فریب رواقیون دلیل علاقه آنها به اخلاق و آمیختن آن با طبیعت است. زیرا تفکر رواقی درواقع نوعی استبداد راندن بر خویشتن است و چون فرد جزئی از طبیعت است پس طبیعت نیز استبداد را بر او حاکم می کند.

از نظر نیچه فیلسوفی که درصدد آفرینش جهان بنابر تصور خویش است می خواهد همه به فلسفه اش ایمان بیاورند و این همان روا داشتن استبداد بر دیگران است. پس از نظر وی فلسفه همان خواست قدرت است همان خواست علت نخستین. او معتقد است که باید بیش از خواست حقیقت جستجو کنیم. نیچه مسیحیت و متافیزیک را نیهیلیسم یا انکار زندگی و جهان گذران به نام حقایق جاویدان و ثابت می داند زیرا خشک مذهبان به دنبال هیچ مطمئن هستند تا چیز نامطمئن.

نیچه در انتقاد از فلسفه کانت معتقد است که او در یافتن حکم تالیفی ماتقدم نیز اشتباه کرده است و این حکم را نمی توان یک قوه تازه بشری دانست اگرچه کانت به یافتن آن مغرور بود. او به جای این پرسش کانت که "احکام تالیفی ماتقدم چکونه ممکن هستند؟" این سئوال را که "چرا اصلا باید باور به این نوع احکام ضروری ست؟" لازم برای پاسخ دادن می داند. نیچه این احکام را نادرست می داند. او کانت را به دلیل جستجوی قوه اخلاقی برای بشر شایسته انتقاد می داند. همچنین شلینگ را به دلیل شهود عقلی نامیدن قوه حسی آدمی جهت راضی کردن دینداران استهزا می کند. نیچه این رمانتیسم را عامل فریب روح آلمانی می داند و می گوید که باید بر فریب حواس خود پیروز شویم همان طور که کوپرنیک حرکت زمین را ثابت کرد با وجود آن که به حواس ما درنمی آید. نیچه نیاز آدمی به متافیزیک را باطل می داند. او ابدی و بخش ناپذیر بودن روح را که طبق اندیشه مسیحی ست به تمسخر می گیرد اگرچه علم به جای روح ذهن و عاطفه را جایگزین کرده است. از نظر نیچه علم جهان را توضیح نمی دهد بلکه تفسیر می کند و در واقع معنایی برای وجود نباید در نظر گرفت.

نیچه از دکارت و شوپنهاور هم انتقاد می کند. او اطمینان "من فکر می کنم" دکارتی و نیز خرافه "من اراده می کنم" شوپنهاوری را باطل می داند. من به عنوان فاعل و اندیشیدن به عنوان فعل هر دو مورد شک هستند و نمی توان قطعیتی درباره شان صادر کرد. درباره اراده نیچه توجه ما را به این نکات معطوف می کند که اراده یک احساس نیست بلکه شامل احساس های متعدد است و نمی توان آن را از اندیشه جدا کرد. در عین حال اراده یک شور است و کسی که اراده می کند به اشتباه اراده را با عمل یکی در نظر می گیرد. از نظر نیچه علت و معلول را بشر جعل کرده است و اشیاء فی نفسه معلول نیستند بلکه مفاهیمی مانند علت تقابل اجبار قانون انگیزه آزادی را ما جعل کرده ایم. وی همچنین معتقد است که قدرت خواهی بشر و نه میل به شناخت اولین عامل برای گرایش او به فلسفه بوده است.

نیچه می گوید که بشر برای فرار از خدا طبیعت را عامل همه چیز می داند و قانونی در طبیعت در کار نیست بلکه پدیده های طبیعی به دلیل قدرت به وجود می آیند. نیچه بشر را مشتاق زندگی ساده و همراه با ریاکاری اخلاق گرایانه می بیند. او از فلاسفه می خواهد که به دنبال حقیقت نروند چون حقیقت نیاز به پشتیبان ندارد. پیشداوری درباره اخلاق به این معناست که نیت اعمال را منشاء آنها می دانیم. نیچه ما را به کنار نهادن این پیشداوری دعوت می کند و برگذشتن از اخلاق را توصیه می کند زیرا از نظر او ارزش یک عمل ربطی به نیت آن ندارد. زیرا نیت به خودی خود معنایی ندارد و ارزش دادن به آن یک پیش داوری ست. او همچنین احساسی را که به لذت بینجامد نکوهش می کند و می گوید که باور داشتن به یک عقیده یا واقعیت به دلیل لذت داشتن آن است نه حقیقت داشتن آن. نیچه ذهن و ادنیشه را مسئول به خطا افتادن بشر می داند و این جهان را اشتباه می داند. او ما را به گذشتن از ارزش گذاری های اخلاقی دعوت می کند زیرا معتقد است که باید ورای این ارزش گذاری ها زندگی کرد. او می گوید که باید اخلاق را بدون این ارزش گذاری ها یعنی بدون پیش داوری بررسی کرد. همچنین می گوید که فیلسوف باید از ایمان به زبان فراتر رود زیرا مفاهیم در چارچوب زبان اسیر می شوند و نمی توان آنها را کاملا با زبان توضیح داد.

نیچه جهان را بر اساس خواست قدرت می داند. او سخت ترین و خطرناک ترین آزمون را دور کردن خود از همه وابستگیها می داند. او می گوید که فلسفه ای که ادعا کند حقیقت برای همه است جزمی میشود. خیر نباید همگانی باشد وگرنه دیگر خیر نیست زیرا چیزهای همگانی ارزشی ندارند. نیچه حتی جذب شدن افراد به یک فرد زاهد را به دلیل خواست قدرت در آنها می داند. قدرتی که ضدیت آنها با طبیعت را سبب می شود تا طبیعت وجودشان را نادیده بگیرند. نیچه مفاهیمی مانند خدا و گناه را بازیچه های کودکانه برای بشر می داند. او عبادت دینی را نتیجه بیکاری و فراغت آدمی می داند و می گوید که کسانی که بدون دین زندگی می کنند افرادی پرکار هستند که وقتی برای عبادات دینی ندارند ولی نسبت به آن بی تفاوتند و اگر از آنها بخواهند آن را انجام می دهند. نیچه خداگرایی انسان را نشانه ترس او از دست یافتن به حقیقت و گرایش او به تحریف معنای زندگی می داند. از نظر نیچه دین برای فرانروایان وسیله رسیدن به قدرت است. دین به فرمانبران انگیزه و وسوسه قدرت طلبی در آینده و به مردم عادی احساس آسایش و رضایت از زندگی را می دهد. نیچه می گوید که دین برای پرستاری کردن از آدمی و پایان دادن به رنج های او آمده ولی بر رنج هایش می افزاید! و آنچه را که باید نابود شود را نگه داشته و سبب پست شدن آدمی شده است طوری که بیمارگونه احساس عذاب وجدان می کند.

نیچه نتیجه عشق به یک نفر را به زیان دیگران می داند و نتیجه می گیرد که عشق به خدا هم چون عشق به یک نفر است به زیان دیگران تمام می شود. وی همچنین می گوید که آنچه آدمی را والا می کند مدت احساس های والا در اوست نه شدت آن احساس ها. او می گوید که کسی که جنگجوست باید همواره در حال جنگ باشد چون زمان صلح با خودش درگیر خواهد شد! و کسی که خود را خوار بشمارد به عنوان خوارشمارنده باز هم خود را بزرگ خواهد دانست. او حقیقت را به دریا تشبیه می کند که چون نمک آب دریا زیاد است تشنگی را رفع نمی کند. اگر حقیقت آدمی تحریف شود مثل آب شور دریا خواهد بود که تشنگی اش را رفع نخواهد کرد. انسان نمی تواند از غرایز خود فرار کند. وقتی از خطر جانی دور شود دوباره به غرایزش برمی گردد. کسی که دلش را به بند بکشد جانش را آزاد کرده است. گاهی ظواهر انسان را فریب می دهد مثلا سردی بیش از حد و یخ زدگی می تواند انگشت را بسوزاند و سوزان به نظر آید! آدمی که از بی اخلاقی اش شرمگین است در نهایت از اخلاق خودش هم شرمگین خواهد بود. از نظر نیچه مردان بزرگ فقط آرمان های خود را نمایش داده اند. خطر خوشبختی در این است که آدمی در هنگام خوشبختی هر سرنوشتی را می پذیرد و هرکسی را نیز. هیچ پدیده ای اخلاقی نیست بلکه ما آن را اخلاقی تفسیر می کنیم. کسیکه بخواهد به سمت معرفت برود از خدا فاصله می گیرد. استعداد آدمی را می پوشاند و وقتی استعدادش کاهش یافت آنچه هست نمایان می شود. کسی که آرمان نداشته باشد کمتر لاابالی ست تا کسی که راه رسیدن به آرمانش را نمی داند. آدمی به خاطر نیاز به مراقبت و کمک دیگران با آنها ارتباط برقرارمی کند. نسبت به فرد پایین تر از خود نفرت نداریم بلکه نسبت به فرد برابر با خود یا بهتر از خود.

نیچه معتقد است که فلاسفه تا قبل از او اخلاق را نشکافته اند بلکه برایش حجت آورده اند و آنچه گفته اند فقط بر مبنای تجربه محدود خودشان بوده است. هر اخلاقی درباره آفریننده اش است که یا می خواهد خود را پنهان کند یا برتر نشان دهد یا از دیگران انتقام بگیرد. هر دستگاه اخلاقی تحت سیطره جبر است و همه از قوانین تو در توی سخت فرمان می برند. هر اخلاق و دستور اخلاقی طبیعت بردگی و حماقت را پرورش می دهد زیرا روح را با انضباط تحمیلی خود خفه و نابود می کند. از نظر نیچه اخلاق افلاطونی که همه چیزهای سقراطی را جستجو و تبلیغ می کند بی پایان و ناممکن است. زیرا سقراط مساله قدیمی ایمان و دانش یا به عبارت دیگر غریزه و عقل را برای اخلاق اینطور مطرح کرده بود که نمی توان غرایز را رها کرد و عقل مجبور است از غرایز پیروی کند و به کمک آنها بیاید. افلاطون این هر دو را با هم پیوند داد تا به سوی یک خدف یعنی به سوی خیر و خدا حرکت کنند. اگرچه دکارت فقط عقل را در نظر گرفت و چون عقل وسیله است پس نظر دکارت سطحی بود.

نیچه می گوید که ابتدای تاریخ هر دانشی ایجاد ایمان و دوری از بدگمانی بوده است و چون حواس ما دیر یاد می گیرند بنابراین خطا می کنند. به عنوان مثال برای گوش های ما شنیدن صداهای آشنا خوشایند است اما شنیدن صداهای ناآشنا جالب نیست. چشمان ما هم بیشتر کلمات یک کتاب را ندیده رد می کنند. قیافه افراد را آن طور که ما دلمان می خواهد می بینیم. ما به دروغ عادت کرده ایم و به عبارتی به هنر!

نیچه تعریف می کند که در روم قدیم ترحم به دیگری از اخلاق نبود بلکه ماورای اخلاق بود. او در جامعه اروپای عصر خود دو عامل ترس و ترحم را می بیند که شکل دهنده آن روز اروپا بود. سوسیالیسم و ادعای جامعه آزاد در نظر نیچه یک گرایش بیمارگونه است که مردم را با ضعف روحی بار می آورد و ترحم را در آنها برمی انگیزد. چنین جامعه ای از نظر او رو به تباهی ست و فیلسوفان آینده باید چاره ای برای آن پیدا کنند.

نیچه می گوید که علم که زمانی زیردست خداشناسی بود اکنون ادعای برتری بر فلسفه را دارد و مردم در دوره او به دلیل اشتباهات یک فیلسوف از فلسفه رویگردان می شوند. او معتقد است که فیلسوف باید خطر کند و بی پروا زندگی کند اگرچه این نوع زندگی را دیگران نپسندند. او مرد علم را بی تفاوت نسبت به زندگی خودش می داند زیرا غرق در دنیای عینیات است. یک دانشمند حتی برای عشق زمینی هم وقت ندارد! او نه رهبر است نه فرمانبردار. او کمال بخش نیست. سرآغاز هم نیست. او فردی بی خویشتن است.

از نظر نیچه شک آوران به دنبال نه یا آری نیستند. آنها از هر قطعیتی گریزانند. نیچه شک آوری را نتیجه وضعیتی فیزیولوژیک در اروپا می داند که از آمیزش نژادهای مختلف اروپایی حاصل شده است و افرادی این چنین اراده ندارند و درباره آزادی اراده شک دارند. در نتیجه یک روح بیمار در اروپا رشد کرده است و کشورهای اروپایی برای به دست آوردن اراده جنگ طلب شده اند. او شک آوری جدید را در فلسفه انتقادی کانت یعنی سنجش گری می داند که مثبت است. از نظر وی این شک آوری خاص فیلسوفان آینده است. نیچه می گوید که چنین فیلسوفانی به تجربیاتی دست خواهند زد که از ذوق مردم نرمخو که به مردمسالاری (دموکراسی) گرایش دارند فراتر است. آنها بزرگی افراد را به دلیل زیبایی اثر هنریشان نخواهند پذیرفت و چیزی را که جذب کننده باشد حقیقت نخواهند دانست. یعنی برعکس فیلسوفان عصر خواهند بود که حقیقت یک اثر را بر اساس احساسی که می دهد می پذیرند. با این وجود نیچه می گوید که این افراد سنجش گرانند و خود را فیلسوف نمی دانند بلکه ابزار فیلسوف می دانند. نیچه کانت را یک سنجشگر می داند نه فیلسوف.

نیچه معتقد است که یک فرد برای فیلسوف شدن باید سلسله مراتبی را طی کند و سنجشگر شک آور جزم باور و تاریخگزار باشد و نیز شاعر و جهانگرد و... تا از تجربیاتی که کسب کرده بتواند از عمق به بلندای معانی برود و اینها لازمه فیلسوف شدن است اما شرط لازم آن آفرینش ارزش هاست. نیچه می گوید که فیلسوفان آینده باید زمان را کوتاه کنند و همه حقیقت ها و ارزش های تعریف شده در گذشته را بررسی کنند و ارزش های جدید بیافرینند. آنها فرمانروا و قانونگذار هستند و بایدها را تعیین می کنند که بشر از کجا شروع کند و به کجا برود. خواست حقیقت آنها خواست قدرت است. نیچه وجود این نوع فیلسوفان را لازم می داند. فیلسوف باید به جای دوستدار خردمندی دیوانه ای با پرسش های خطرناک باشد که قصد رفتن راه های نرفته را دارد و از ارزش گذاری های امروزین که ریاکارانه است دوری کند و آرمانش عظمت باشد که همانا قوت اراده است و بشر سست اراده امروز از آن دور است و چه بسا فضیلت هایی که به دلیل فضیلت های جستجو شده بشر امروز در خاک دفن شده است و فیلسوف باید به دنبال پیدا کردنش باشد. چنین کسی سرشار از اراده است. فراسوی نیک و بد و سالار فضایل خود است.او تنهاترین است و عظمتش در همین است یعنی چنان پهناور که پر. فلسفیدن از نظر نیچه دشوار است چون آموزاندنی نیست بلکه به تجربه حاصل می شود.

نیچه درباره فضیلت خود که وجدان نیک می نامد می گوید که از نوع فضیلت نیاکان وی نیست. او رفتار بشر مدرن را متغیر می داند مثل ستارگان که از نور خورشیدهای متعدد رنگ می گیرند. فراسوی نیک و بد ورای ارزش ها نگریستن بشر به وجود خود رسیدن به ابر انسان یا انسان کامل است که به خدا نزدیک تر است تا بشر. دریافت اخلاق مثل یک وضع یعنی اخلاق را نسبی و مربوط به وضع بشری دانستن سبب دلزدگی از آن شده نتیجه درباره دین هم چنین است. کسانی که مردم از آنها به صاحبان اخلاق یاد می کنند اگر ما اشتباهشان را ببینیم از ما به بدی یاد خواهند کرد حتی اگر دوست ما باشند. نیچه روانشناسان را دروغگو و ریاکار معرفی می کند که مردم را با مکر خود سرگرم می کنند. نیچه حکم اخلاق کردن و به این حکم محکوم کردن را مخصوص افراد تنگ جان می داند که برای گشاده جانان در نظر می گیرند تا با صدور این حکم به معنویت برسند. نیچه رابطه بین معنویت و اخلاق آنان را زیر سئوال می برد.

نیچه می گوید که همه به چیزی دلبستگی دارند و افراد والاتر به چیزهای والاتر اما افراد فرومایه فکر می کنند که افراد والاتر به چیزی دلبستگی ندارند و ظاهربینی افراد فرومایه در نظر نیچه از سطحی نگری و ریاکاری آنهاست و برپایه هیچ شناخت اخلاقی نیست. حرف کسانی که می گویند عشق بری از خودخواهی ست برای نیچه خنده دار است زیرا او همه چیز را طبق خواست قدرت می داند. مطلق بودن احکام اخلاقی از دیگر مواردی ست که نیچه با آن مخالف است. او می گوید که آنچه برای یک نفر سزاوار است نمی توان گفت برای فرد دیگر هم سزاوار است. به عنوان مثال انکار نفس و افتادگی سزاوار یک فرمانده نیست و برایش فضیلت محسوب نمی شود. حکم یکسان صادر کردن برای همه از نظر نیچه غیر اخلاقی ست. نیچه درباره ترحم معتقد است که کسانی که در خود احساس حقارت می کنند به دیگران رحم می کنند اما به دلیل غرورشان دم نمی زنند! یعنی درد می کشند و می خواهند با دیگران هم دردی کنند. از نظر او کسانی که با دیگران همدردی می کنند به دلیل دردمند بودن خودشان است.

نیچه بر این عقیده است که آدم های عادی فکر می کنند که آدمهای والا دلبستگی به چیزی ندارند در حالی که اشتباه فکر می کنند! او می گوید که اخلاق ها را باید به صورت سلسله مراتب در نظر گرفت و بینشان درجه بندی قائل شد. نیچه فلسفه اپیکوری لذت را به باد تمسخر می گیرد و اندیشه رنج و لذت را سطحی می داند. او فایده باوری بنتام را زیر سئوال می برد و نیز می گوید که آنچه یک نفر را سزاوار است می تواند سزاوار دیگری نباشد. او می گوید که لذت بیرحمی در دیدن رنج دیگران است اما فردی که بیرحم است این بیرحمی گریبانگیر خودش هم می شود و به خویشتن آزاری می رسد.

از نظر نیچه قدرت روح در از آن خود گرداندن است و احساس رشد به احساس قدرتمندی می رسد. او مرد را خواهان حقیقت می داند اما زن را موجودی سحطی نگر معرفی می کند. نیچه مخالف دموکراسی ست و نتیجه آن را پرورش بردگی و جباری می داند.

او روح آلمانی را دارای تضاد و ناپایداری و بی ثباتی می داند و موسیقی آلمانی را به دو نوع اروپایی و وطنی تقسیم می کند. او نبوغ را بر دو نوع می داند: یا بارور می کند (مثل مرد) یا بارور می شود (مثل زن). نیچه خود را آلمانی خوب نمی داند بلکه اروپایی خوب می داند و از میهن گرایی افراطی آلمانی ها بیزار است. از نظر او انگلیسی ها مردمی سرسخت و جدی هستند در حالی که فرانسوی ها ظریف و رمانتیک اند و آلمانی ها دچار تضاد فکری هستند. نیچه اختلاف طبقاتی را از ضروریات جامعه برای اشتیاق به پرورش حالت های والاتر کمیاب تر دورتر و عامل چیرگی بر نفس می داند. او آغاز همه فرهنگ ها را بربریت می داند. از نظر او تکان خوردن بنیان عواطف یعنی زندگی در اثر آشوب غرایز باعث تباهی می شود. او جامعه را برای جامعه نمی داند بلکه برای هستی بالاتر می داند. اجحاف نکردن و آسیب نرساندن به دیگران برای رسیدن به برابری اصل بنیادی جامعه است ولی خواست نفی زندگی ست چون زندگی بهره کشیدن از دیگران است که ناتوان ترند. زندگی از نظر نیچه خواست قدرت است و بهره کشی به ذات زندگی تعلق دارد و کارکرد بنیادی اورگانیسم است. نتیجه خواست زندگی خواست قدرت است که باعث خواست بهره کشی می شود.

نیچه اخلاق را به دو نوع اخلاق فرمانروایان و اخلاق بردگان یا زیردستان تقسیم می کند. اخلاق فرمانروایان تعیین کننده والا و پست است. او خود انسان والا را معیار ارزش می داند و اوست که ارزش آفرین است نه کردار او. او از زیردستانش دستگیری می کند نه به خاطر دلسوزی و رحم بلکه به خاطر قدرتمندی اش. او ضد از خود گذشتگی و نرمخویی ست و به خاطر خودخواهی اش بالاتر از خود را نمی بیند بلکه پایین تر از خود را می بیند.او به سنت و دیرسالی تعلق دارد. در مقابل چنین اخلاقی اخلاق بردگان است که بدبین هستند و قدرتمندان را محکوم می کنند. آنها برای کشیدن بار زندگی اخلاق شکیبایی رحم و سودمندی را دارند. از نظر آنها هر چه ترس انگیز است شر است. پس فرد بی ضرر و احمق خوب است. فرق بین این دو اخلاق اشتیاق به آزادی و شادی از آن است. نیچه عشق را فریبنده و ویرانگر می داند نه نجات بخش. او می گوید که با رنج عمیق درونی آدمی از دیگران جدا می شود و والا می شود. انسان های آزاده دل شکسته و پر غرور خود را پنهان می کنند. نیچه معتقد است که پاکی نفس جدایی می آورد. او هر امتیازی را وظیفه دانستن و از مسئولیت فروگذار نکردن و آن را به دیگران محول نکردن را از نشانه های والا بودن می داند. آدم های والا کمتر زخم و آسیب می بینند. او می گوید که با دیگران بودن آلودگی می آورد. چهار فضیلتی که نیچه مطرح می کند عبارت است از: دلیری درون بینی همدلی و تنهایی که گرایش به آنها سبب پاکی می شود. از نظر او آنچه والا بودن یک فرد را ثابت می کند کرده های او نیست چون بیخ و بن آنها معلوم نیست و معانی مختلف دارند بلکه ایمان اوست. فرد خلوت نشین می گوید که واقعیت در کتاب های نیست و فیلسوف آن را پنهان می کند. فرد والا از فهمیده شدن توسط دیگران در هراس است نه از بد فهمیده شدن چون می داند که کسانی که او را بفهمند به سرنوشت او یعنی رنج کشیدن در دنیا دچار خواهند شد.

منبع:

فراسوی نیک و بد- نیچه- ترجمه داریوش آشوری- انتشارات خوارزمی- ۱۳۷۹- تهران.

انتوان چخوف

احسان — Wed, 12 May 2010 11:26:01 GMT

داستان از عشق

متن زیر ترجمه‌ی داستانِ کوتاهِ «از عشق | About Love»، نوشته‌ی آنتوان چخوف Anton Chekhov، با ترجمه‌ی مهدی اچ ای هست. در صورتی که دوست داشتین می‌تونین بهش لینک بدین، و نه بازچاپ مطلب در بلاگ، سایت، ایمیل، روزنامه، مجله و غیره.

از عشق - آنتوان چخوف | مهدی اچ ای

فرداش، سر ناهار خرچنگ، پای و کتلتِ گوشتِ گوسفندِ خیلی خوبی آورده شد، و در حینِ خوردن، نیکانور Nikanor، آشپز، اومد که بپرسه بازدیدکننده‌ها برای شام چی دوست دارن؟ مردی بود با قدِ متوسط، صورتِ پف کرده و چشم‌های کوچک، با صورتی کاملاً اصلاح شده. اگرچه به نظر می‌رسید که سبیل‌ش رُ نزده، اما در واقع از ته زده بود. اِیلئین Alehin بهمون گفت که پلجی Pelagea زیبا عاشقِ این آشپز بوده، اما چون مشروب می‌نوشیده و شخصیتِ خشنی داشته، نمی‌خواسته زن‌ش بشه، اما مشتاق بوده بدونِ اون(1)، با هم بخوابن. نیکانور مردِ خیلی مذهبی‌ای بود و اعتقادات‌ش بهش اجازه نمی‌داد در گناه زندگی کنه، پس بر ازدواج‌ش با اون اصرار ورزید و به هیچ چیز دیگه رضایت نداد؛ وقتی مست بود ازش سوءاستفاده می‌کرد و حتا اون رُ کتک می‌زد. وقت‌هایی که مست می‌کرد، پلجی طبقه‌ی بالا پنهان می‌شد و گریه می‌کرد. در چُنین حالتی اِیلئین و مستخدم‌ها تو خونه می‌موندن و آماده بودن که اگه لازم بشه ازش دفاع کنن.

از عشق حرف زدیم.

اِیلئین گفت: عشق با چی شروع می‌شه، چرا پلجی کسی رُ دوست نداشت که بیشتر شبیه خودش باشه، چه از نظر روحی و چه ظاهری، و چرا عاشق نیکانور شد، عاشقِ این پوزه‌ی کریه- ما همه «پوزه» صداش می‌زدیم-. چه قدر سوال‌های آرامشِ شخصی با نتیجه‌ی عاشق شدن فاصله دارن. -- تنها چیزی که مشخصه: هر کس به دیدی که دوست داره می‌تونه ببینتش. تا به حال تنها یک حقیقتِ بی‌رغیب درباره‌ی عشق گفته شده، که «راز بزرگیه (2)»، هر چیز دیگه‌ی نوشته یا گفته شده درباره‌ی عشق، نتیجه نیست، بلکه تنها بیانِ سوالی‌ست بی‌جواب. توضیحی که به ظاهر به دردِ یک مورد می‌خوره، قابل تعمیم به بقیه‌ی موارد نیست، و بهترین چیز، تا جایی که به ذهنِ من می‌رسه، توضیح هر مورد، جداگونه و بدون تعمیم دادنه. مجبوریم، به قول دکترها، هر مورد رُ تکی بررسی کنیم.

برکین Burkin موافق بود: کاملاً درسته!

گفت: ما روس‌های تحصیل‌کرده نسبت به این سوال‌های بی‌جواب مغرض‌یم. عشق همیشه به شعر در اومده، با رز و بلبل تزئین شده، اما ما روسی‌ها عشق‌مون رُ با این سوال‌های خطیر تزئین می‌کنیم، و سوالی‌های رُ انتخاب می‌کنیم که لوس‌ترین‌شون‌ن. در مسکو، زمانی که من دانش‌جو بودم، دوستی داشتم که زندگی‌م رُ باهاش تقسیم کرده بودم، زنی جذاب، که هر بار در آغوش‌ش می‌گرفتم، فکر می‌کرد بعد از یک ماه خانه‌داری من لابد چه لطفی در حق‌ش می‌کردم و گوشتِ گاو کیلویی چند تومنه. به همین صورت وقتی عاشق هم بودیم، هیچ وقت خسته نشدیم از پرسیدن سوال‌هایی که: آیا نتیجه‌ی این کار افتخارآمیز، باعث خجالت، عقلانی یا دیوانگیه؟ و سوال‌های این چنینی. چه مزیت باشه چه نه، نمی‌دونم، اما اینجوریه؛ با عدمِ رضایت و آشفتگی همراهه، این رُ مطمئنم.

انگار می‌خواست داستانی رُ بگه. آدم‌هایی که تنها زندگی می‌کنن همیشه چیزی رُ در قلب‌شون دارن که مایل‌ن ازش حرف بزنن. در شهر، مردانِ جوان معمولاً به قصدِ صحبت کردن به رستوران‌ها و حمام‌ها سرمی‌زنن، و گاهی چیزهای خیلی جالبی رُ برای همراهان و پیش‌خدمت‌ها تعریف می‌کنن. در روستاها، قانونه که راز دل‌شون رُ برای مهمان‌ها بگن. آلان از پنجره می‌شد آسمون تیره رُ ببینیم، و درخت‌های غرقِ در باران، و در چُنین هوایی نمی‌شد هیچ‌جا رفت، یا هیچ کاری کرد، مگر گفتن و شنیدنِ داستان‌های هم‌دیگه.

اِیلئین گفت: «مدت‌هاست که در سوفیو (3) زندگی می‌کنم و به زراعت مشغولم، از زمانی که دانشگاه رُ ترک کردم. از نظر تحصیلی؛ یک آدمِ متشخصِ بیکار، از نظر خُلق و خو؛ کوشا، اما در واقع وقتی اومدم اینجا، قرضِ زیادی رو ملک‌های اینجا داشتیم، و پدرم بدهکار بود؛ تا حدودی چون خیلی زیاد خرجِ تحصیلاتِ من کرده بود، پس تصمیم گرفتم که جایی نرَم و کار کنم تا قرض‌ها رُ بپردازم. تمام ذهن‌م رُ به این جریان معطوف کردم و به کار مشغول شدم. البته، باید اعتراف کنم، سختی کم نبود. زمین‌های اینجا خیلی پرثمر نیست و اگه قرار باشه ضرر نکنی، یا باید رعیت یا کارگر استخدام کنی، که فرق زیادی ندارن، یا به روش روستایی‌ها عمل کنی؛ خودت و خانواده‌ت رو زمین کار کنین. راه دیگه‌ای وجود نداره. اما اون روزها من این مهارت رُ ‌نداشتم. کلوخی از خاکِ زمین رُ شخم نزده باقی نذاشتم؛ تمامی اهالی روستا رُ دور هم جمع کردم، زن و مرد، حتا از روستاهای اطراف، و کار با سرعتِ شگرفی پیش رفت. شخصاً شخم زدم و بذر پاشیدم و درو کردم و همین خسته‌م کرد، و مثل گربه‌ای در دِه که از گرسنگی در گلخونه مجبور به خوردنِ خیار شده باشه، اخم کردم و از این کار متنفر شدم. بدن‌م درد می‌کرد، و کافی بود قدمی بردارم تا از خستگی به خواب برم. اوایل به نظر می‌رسید که می‌تونم این زندگیِ پرمحنت رُ با عادت‌های دوره‌ی تحصیل وفق بدم، و برای این کار، فکر کردم، تنها چیزِ لازم، داشتنِ یک نظمِ خارجی در زندگیه. در بهترین اتاق‌های طبقه‌ی بالای همین‌جا ساکن شدم، و دستور دادم بعد از هر وعده ناهار یا شام، برام قهوه و لیکر بیارن و هر شب در تخت خواب Yyesnik Evropi می‌خوندم (4). اما یک روز ایوان Ivan، کشیش‌مون، اومد بالا و همه‌ی لیکرم رُ خورد و چون در تابستان، خصوصاً زمانِ برداشتِ یونجه‌ها، به هیچ عنوان نمی‌تونستم در تخت‌خواب‌م باشم و در سورتمه‌ای در انبارِ کاه، یا جایی در کلبه‌ی جنگل‌بان می‌خوابیدم، پس شانس مطالعه وجود نداشت، و Yyesnik Evropiها به آدرس دخترانِ کشیش فرستاده شد. کم‌کم من هم به طبقه‌ی پایین اومدم و در آشپزخانه‌ی خدمت‌کارها غذا خوردم، و از زندگی لوکسِ پیشین‌م چیزی نموند مگه خدمت‌کارهایی که در استخدام پدرم بودن، و رد کردن‌شون کار ساده‌ای نیست.

در سالِ اول به عنوان دادرسِ افتخاریِ دادگاهِ بخش انتخاب شدم. باید به شهر می‌رفتم و در جلساتِ کنگره و دادگاه‌های قضایی شرکت می‌کردم، و این تغییرِ خوش‌آیندی بود برام. وقتی اینجا برای دو سه ماهِ متوالی، بدونِ وقفه، زندگی کنی، خصوصاً اگه زمستون باشه، آخرش دل‌ت واسه کتِ مشکی‌ت تنگ می‌شه. در جلسه‌های دادگاه، فراک (5)، یونیفرم و کت و شلوار بود، و همه‌ی وکلا حضور داشتن؛ مردانِ تحصیل‌کرده؛ به هر حال کسی بود که با هم صحبت کنیم. نشستن بر صندلیِ دسته‌دار با رویه‌ی کتانی تمیز، با چکمه‌های سبُک و با زنجیری بر جلیقه، بعد از خوابیدن در سورتمه و غذا خوردن در آشپزخانه، تجمل زیادیه!

در شهر به گرمی مورد استقبال واقع شدم. با اشتیاق دوستانی پیدا کردم. و از تمام دوستان، صمیمی‌ترین و -حقیقتاً- سازگارترین با من، دوستی با لوگانویچ Luganovitch، معاونِ دادگاه بود. هر دو می‌شناسیدش: همان فریبنده‌ترین شخصیت. بعد از یک موردِ مشهورِ آتش‌زنی بود، تحقیقاتِ اولیه دو روز طول کشیده بود، هر دو خسته بودیم، لوگانویچ به من نگاه کرد و گفت: هِی، بیا خونه‌مون تا با هم ناهار بخوریم.

غیرمنتظره بود، از اونجا که لوگانویچ رُ خیلی کم می‌شناختم؛ خیلی رسمی، و هرگز به خونه‌ش پا نگذاشته بودم، فقط به اتاق‌م در هتل سر زدم تا لباس عوض کنم، و رفتم برای ناهار. قسمتِ من بود که انا الکسینا Anna Alexyevna، زنِ لوگانویچ رُ ملاقات کنم. اون زمان هنوز خیلی جوان بود -- زیر بیست و دو سال، و اولین بچه‌ش شش ماه پیش به دنیا اومده بود. تمام این‌ها به گذشته تعلق داره، و الآن برام سخته تعریف کنم که چه چیزی اون رُ استثنایی می‌کرد، چیزی که منو تا به اون حد به خودش جذب می‌کرد، و در اون زمان، در حین خوردن ناهار، این امر برام کاملاً روشن بود. زنی رُ می‌دیدم دوست داشتنی، جوان، خوب، باهوش، دلربا و تا به حال چُنین به چشم ندیده بودم، ناگهان اون رُ چون شخصی نزدیک، آشنا حس کردم، انگار که اون چهره، اون چشم‌های مهربان و زیرک رُ جایی در کودکی‌م دیده بودم؛ در آلبومی که در کشوی گنجه‌ی مادرم قرار داشت.

چهار یهودی به عنوان گروهِ اشرار (6)، متهم به آتش‌فکنی شده بودند، و این به نظر من بی‌اساس بود. سر ناهار خیلی هیجان‌زده و البته ناآرام بودم و یادم نیست چی گفتم، اما انا الکسینا سرش رُ تکون داد و به شوهرش گفت: دمیتری Dmitry، این چه طور ممکنه؟

لوگانویچ ذاتاً آدم خوبی بود، یکی از اون آدم‌های ساده که شدیداً عقیده داره زمانی که کسی به دادگاه کشیده می‌شه، مجرمه، و برای تردید در صحتِ یک حکم، کاری نمی‌شه کرد مگه به صورت کتبی و قانونی، و نه در وقت ناهار و با صحبت خصوصی. به آرامی گفت: من و تو اونجا رُ به آتش نکشیدیم، محکوم هم نشدیم و در زندان هم نیستیم.

زن و شوهر هر دو سعی کردن تا جای ممکن بنوشم و بخورم. از برخی جزئیات کوچک، مثل طرز دوتایی قهوه درست کردن، یا فهمیدنِ همدیگه در حالی که نصفِ کلمه هنوز گفته نشده بود، می‌شد نتیجه بگیرم که در هماهنگی و آسایش زندگی می‌کنن، و از این که مهمون دارن خوشحال‌ن. بعد از ناهار، دوئتِ پیانویی اجرا کردن؛ بعد هوا تاریک شد، و من به خونه برگشتم. اون موقع اوایلِ بهار بود.

بعد از اون، تمام تابستان رُ، بدونِ هیچ تعطیلی، در سوفیو گذروندم و حتا وقت نداشتم به شهر فکر کنم. اما در تمام اون روزها، یادِ زنِ دل‌ربای مو بور در ذهن‌م بود؛ بهش فکر نمی‌کردم اما انگار سایه‌ی سبک‌ش بر قلب‌م افتاده باشه.

در اواخر پائیز در شهر اجرای نمایشی بود به نفع کارهای خیریه. به جایگاهِ فرماندار رفتم (در این میان دعوت شده بودم که به اونجا برم،) با دقت نگاه کردم، انا الکسینا کنار زنِ فرماندار نشسته بود، و دوباره احساسِ مقاومت‌ناپذیر و لرزاننده‌ی زیبایی و نرمی چشم‌های نوارش‌گر، و دوباره همون احساسِ نزدیکی. کنار هم نشستیم و سپس به سرسرای سالن تئاتر رفتیم.

او گفت: لاغر شدین. مریض بودین؟

- بله، روماتیسمِ کتف دارم و در هوای بارونی نمی‌تونم بخوابم.

- افسرده به نظر می‌رسین. در بهار، وقتی برای ناهار اومده بودین، جوان‌تر بودین؛ با اعتماد به نفس بیشتر، مشتاق‌تر، و زیاد حرف می‌زدین؛ خیلی جذاب بودین، و باید واقعاً اعتراف کنم کمی تحت تأثیر شما قرار گرفتم. در طولِ تابستان، به دلایلِ مختلف به یادم می‌اومدین، و زمانی که برای اومدن به تئاترِ امروز آماده می‌شدم فکر کردم باید شما رُ ببینم.

و خندید.

تکرار کرد: اما امروز افسرده به نظر می‌رسین، و این شما رُ پیرتر نشون می‌ده.

فردای اون روز در منزلِ لوگانویچ شام خوردم. بعد از شام به ویلای تابستانی رفتن تا برای زمستان مقدماتی رُ آماده کنن، و من هم باهاشون رفتم. با هم به شهر برگشتیم و در نیمه‌شب، در یک جو خانوادگی، در حالی که آتش پرفروغ بود و مادرِ جوان می‌رفت تا مطمئن شه که نوزادِ دخترش خوابیده، همراه‌شون چای نوشیدم. از اون به بعد، هر زمان که به شهر می‌رفتم، حتماً به خانواده‌ی لوگانویچ سر می‌زدم. کم‌کم به من عادت کردن و من به اون‌ها. اگرچه یکی از اعضای خانواده بودم، اصولاً سر زده می‌رفتم؛

از اتاقِ دور افتاده‌ای، صدای آهسته‌ای ‌رُ می‌شنیدم که «کیه؟» و به نظرم چه دوست داشتنی می‌ومد. پیش‌خدمت یا پرستار جواب می‌داد: پاویل کنستانتینویچ Pavel Konstantinovitch هستن. انا الکسینا هر بار با چهره‌ای نگران به سمتِ من می‌ومد و می‌پرسید: چرا این همه وقت خبری ازتون نبود؟ اتفاقی افتاده بوده؟

چشمان‌ش، دستِ تمیز و زیبایی که به من می‌داد، لباس توخونه‌ای‌ش، نحوه‌ی بستن موهاش، صداش، گام‌هاش، همیشه همون احساسِ چیزی جدید، شگرف و مهم رُ به زندگی‌م می‌بخشید. ساعت‌ها صحبت می‌کردیم، خاموش می‌شدیم، فکر می‌کردیم، یا ساعت‌ها با من پیانو تمرین می‌کرد. اگه کسی خونه نبود، می‌موندم و صبر می‌کردم، با پرستار صحبت می‌کردم، با بچه بودم، یا رو کاناپه می‌خوابیدم و مطالعه می‌کردم، درس می‌خوندم. و وقتی انا الکسینا برمی‌گشت، در هال ملاقات‌ش می‌کردم، بسته‌ها و خریدهاش رُ ازش می‌گرفتم، و به هر حال، هر بار این بسته‌ها رُ با نهایتِ عشق و تشریفاتِ خاصِ یک پسر بچه حمل می‌کردم.

ضرب‌المثلی هست که می‌گه اگه یک زنِ روستایی مشکلی نداشته باشه، حتماً می‌ره یک خوک می‌خره (7). خانواده‌ی لوگانویچ هیچ مشکلی نداشتن، پس با من دوست شدن. اگر به شهر نمی‌ومدم پس یا مریض بودم یا اتفاقی برام افتاده بود، و هر دو نگران‌م می‌شدن. ناراحت بودن که من، به عنوان یک فردِ تحصیل‌کرده که زبان بلده، چه طور به جای وقف کردنِ خودم به علم و کارهای ادبی، در روستا زندگی می‌کنم، و مثلِ موش‌خرمای عصبانی‌ای باید دور خودم بچرخم، کار کنم، و پولی هم عایدم نشه. خیال می‌کردن که من ناراحت‌م، و حرف زدن و خوردن و خندیدن‌م برای پنهان کردنِ رنجیه که می‌کشم، و حتا در لحظاتِ شادی، وقتی خوشبختی رُ حس می‌کردم، می‌دیدم که چشم‌های جستجوگرشون بر من ثابت شده. زمانی که من پریشان بودم، به طرز خاصی رقت‌انگیز می‌شدن، زمانی که نگرانِ بستانکاری‌م بودم، یا پول کافی برای پرداختِ به موقعِ بهره‌ها نداشتم. هر دو، زن و شوهر، پشتِ پنجره با هم نجوا می‌کردن، بعد لوگانویچ به سمت من می‌اومد و با چهره‌ای موقر می‌گفت: پاویل کنستانتینویچ، اگه واقعاً در این لحظه به پول احتیاج داری، من و همسرم خواهش می‌کنیم در قرض کردن‌ش از ما تردید نکنی.

و با تمام احساس تا بناگوش سرخ می‌شد. و امکان داشت بعد از نجوا کردن در پشتِ پنجره به همون صورت، به سمت من بیاد، با گوش‌های سرخ، و بگه: من و همسرم جداً خواهش می‌کنیم این هدیه رُ از طرف ما قبول کنی.

و به من دکمه‌ی سر آستین، جاسیگاری، یا یک لامپ می‌داد، و من برا‌شون از روستا جانور شکاری، کَره یا گُل می‌فرستادم. البته هر کدوم روش قابل توجهی برای این کار داشتن. اوایل، هر از گاهی پولی قرض می‌کردم و نسبت به اون حساس نبودم -هر زمانی که می‌تونستم قرض می‌کردم- اما هیچ چیز دنیا نمی‌تونست منو وادار به قرض کردن از خانواده‌ی لوگانویچ کنه. حالا چرا بخوایم در موردش بحث کنیم؟

ناآرام بودم. تو خونه، سرِ زمین، تو انبارِ غله، تمامِ مدت به انا الکسینا فکر می‌کردم، سعی می‌کردم درک کنم رازِ ازدواجِ این زنِ زیبای باهوش رُ با کسی به این نچسبی، می‌شد گفت با این پیرمرد (شوهرش بالای پنجاه بود)، و از او بچه داشتن. راز این مردِ خوش‌قلبِ ساده‌ی نچسب رُ، که در مجالسِ رقص و مهمانی‌های شبانه با چُنین استدلال‌های خسته‌کننده‌ای بحث می‌کرد و در کنارِ آدم‌های ثابت‌قدمِ بیشتری باقی می‌موند، بی‌توجه، زائد، اضافی، با حالتی مطیع و نچسب، انگار که برای فروش آورده باشن‌ش، کسی که هنوز به حقِ خودش برای شاد بودن باور داشت، که از او فرزندی داشت؛ و سعی می‌کردم درک کنم چرا انا الکسینا اول با او ملاقات کرده بوده، و نه من، و چرا چُنین اشتباهِ وحشتناکی باید در زندگی‌مون می‌افتاد.

هر بار که به شهر می‌رفتم، از چشم‌های انا الکسینا می‌فهمیدم که انتظارم رُ می‌کشیده، و بر من اعتراف می‌کرد که تمامِ روز احساسِ خاصی داشته و حدس می‌زده که باید بیام. مدتِ زیادی حرف می‌زدیم، و خاموش می‌شدیم، هنوز به هم عشق‌مون رُ اعتراف نکرده بودیم و با ترس و رشک پنهان‌ش می‌کردیم. از هر چیزی که رازمون رُ بر هم آشکار می‌کرد می‌ترسیدیم. با لطافت و عمیقاً دوستش داشتم، اما اینطور فکر می‌کردم و هِی از خودم می‌پرسیدم که اگه قدرتِ مقابله باهاش رُ نداشته باشیم، این عشق به چی ختم می‌شه؟ باورنکردنی بود که عشقِ آرام و دلتنگِ من بتونه با خشونتِ تمام یک دفعه آرامشِ زندگیِ شوهر، فرزند و خانواده‌ای که این همه دوست‌ش داشتم و بهش اعتماد، رُ از بین ببره. آیا این افتخار بود؟ انا الکسینا با من می‌ومد، اما به کجا؟ کجا می‌تونستم ببرم‌ش؟ اگه من زندگی زیبا و جذابی داشتم قضیه فرق می‌کرد، خودم -اگه، مثلاً برای استقلالِ کشور مبارزه کرده بودم، یا آدمِ مشهوری در حیطه‌ی علم بودم، یا یک هنرمند، یا یک نقاش؛ اما در شرایطِ کنونی مثل برداشتن‌ش از یک زندگیِ مبتذلِ روزمره و قرار دادن‌ش در زندگیِ دیگه‌ای به همون اندازه مبتذل، و حتا بیشتر بود. و این عشقِ ما تا چند وقت دوام می‌آورد؟ چه بر سرش می‌اومد اگه من مریض می‌شدم، اگه می‌مُردم، یا خیلی ساده اگه نسبت به هم سرد می‌شدیم؟

ظاهراً اون هم همین منطق رُ داشت. به همسر و بچه‌اش، و به مادرش فکر می‌کرد که همسرش رُ مثل پسرش دوست داشت. اگه خودش رُ به احساسات‌ش تسلیم می‌کرد، باید دروغ می‌گفت، یا واقعیت رُ می‌گفت؛ به هر حال در شرایطِ اون هر دو به یک اندازه وحشتناک و ناگوار بود. و خودش رُ اذیت می‌کرد با این که فکر که آیا عشق‌ش می‌تونه برای من شادی بیاره؟ آیا زندگی‌م رُ پیچیده نمی‌کرد، در واقع، مثل الآن که سخت و پر از مشکل بود؟ با خودش خیال می‌کرد که به اندازه‌ی کافی برای من جوان نیست، که دیگه کوشا و پر انرژی نیست تا زندگی جدیدی رُ آغاز کنه. و گاهی با همسرش بر اهمیتِ ازدواجِ من با دخترِ باهوش و شایسته‌ای که کدبانو باشه و بتونه کمک‌حال‌م باشه صحبت می‌کرد -- و فوراً اضافه می‌کرد که پیدا کردنِ چُنین دختری در کل شهر، کار خیلی سختی باید بشه.

روزها و سال‌ها می‌گذشت. حالا انا الکسینا دو فرزند داشت. وقتی به خونه‌شون می‌رسیدم، پیش‌خدمت از صمیمِ قلب لبخندی می‌زد، بچه‌ها فریاد می‌زدن که عمو پاویل کنستانتینویچ اومد، و به گردن‌م آویزان می‌شدن. همه لذت می‌بردن. نمی‌فهمیدن در روحِ من چه می‌گذره، و فکر می‌کردن که من هم خوشحالم. همه منو به چشمِ یک انسانِ شریف و نجیب می‌دیدن. و بچه‌ها و بزرگ‌ها هر دو حس می‌کردن که حضورِ شریفی تو خونه‌شونه، و رفتارشون با شیفتگیِ خاصی به من معطوف بود، انگار که در حضورِ من زندگی اون‌ها هم زیباتر و پاک‌تر می‌شد. من و انا الکسینا با هم به تماشای تئاتر می‌رفتیم، همیشه پیاده، کنار هم بر لژ می‌نشستیم، و شانه‌هامون با هم تماس داشت. عینکِ نمایش رُ بدون حرفی از دست‌ش می‌گرفتم و حس می‌کردم که در اون لحظه به من نزدیکه، که به من تعلق داره، که بدونِ همیدگه نمی‌تونیم زندگی کنیم، اما سوءتفاهمی باعث می‌شد وقتی از سالن بیرون می‌ایم، همیشه خداحافظ بگیم و مثل غریبه‌ها از هم جدا بشیم. خدا می‌دونست چه چیزهایی که در شهر پشتِ سر ما نمی‌گفتن، اما حتا یک کلمه‌ش هم حقیقت نداشت.

در سال‌های بعد انا الکسینا به مسافرت، به ملاقاتِ مادر و خواهرش، می‌رفت و از افسردگی رنج می‌برد، شروع به درکِ این ماجرا کرده بود که زندگی‌ش با از هم گسستگی و نارضایتی همراه بوده و بارها می‌شد که به دیدارِ شوهر و فرزندان‌ش اهمیتی نده. تحت درمان روان‌پزشک بود.

ما خاموش بودیم و همچنان خاموش. در حضورِ غریبه‌ها حساسیتِ خاصی نسبت به من نشون می‌داد؛ کافی بود در هر موردی صحبت کنم تا مخالفت کنه، و اگر دعوایی داشتم، طرفِ مخالف‌م رُ می‌گرفت. اگه چیزی رُ جا می‌نداختم، به سردی می‌گفت: بهت تبریک می‌گم. اگه وقتی به تماشای نمایشی می‌رفتیم، فراموش می‌کردم با خودم عینکِ نمایش رُ بیام، به من می‌گفت: می‌دونستم که یادت می‌ره.

خوشبختانه یا بدبختانه، چیزی در زندگی وجود نداره که دیر یا زود تموم نشه. با انتساب لوگانویچ به عنوانِ فرماندارِ یکی از ایالت‌های غربی، زمانِ جدایی رسید. لازم بود اثاثِ منزل‌شون رُ بفروشن، خونه‌ی تابستانی، اسب‌ها. زمانی که به سمتِ ویلا می‌رفتن تا برای آخرین بار خاطراتِ گذشته رُ مرور کنن، و باغ رُ ببینن، بر پشت‌بامِ سبز رنگ همه ناراحت بودن، و من فهمیدم که زمانِ گفتنِ خداحافظی فرارسیده، البته نه فقط به ویلا. قرار بود در پایانِ ماهِ آگوست انا الکسینا رُ به سَمتِ Crimea، جایی (8) که به تجویز دکترها فرستاده می‌شد، بدرقه کنیم و کمی بعد لوگانویچ و بچه‌ها به قصدِ ایالتِ غربی راهی می‌شدن.

جمعیتِ زیادی بودیم که برای بدرقه‌ی انا الکسینا اومده بودیم، وقتی از شوهر و فرزندان‌ش خداحافظی می‌کرد و تنها یک دقیقه به زنگِ سوم باقی بود، به سمتِ کوپه‌ی قطارش پریدم تا سبدی رُ که داشت فراموش می‌کرد، بر باربند بذارم، و باید خداحافظی می‌کردم؛ وقتی چشم‌هامون در کوپه تلاقی کرد، شکیباییِ روحی‌مون ما رُ ترک گفت؛ به آغوش‌ش گرفتم، صورت‌ش رُ به سینه‌م فشرد، و اشک از چشمان‌ش جاری شد. صورت‌ش رُ می‌بوسیدم، شانه‌هاش رُ، دستانِ خیس از اشک‌ش رُ -آه که چه قدر بدبخت بودیم ما!- عشق‌م رُ بهش اعتراف کردم، و با دردِ کُشنده‌ای در سینه فهمیدم چه بی‌مورد بوده، چه بی‌اهمیت، و چه فریبنده هر آنچه که مانعِ عشق‌ورزی ما می‌شده. فهمیدم که وقتی عشق می‌ورزی، یا باید در منطق‌ت نسبت به اون عشق از بالاترین چیز، از چیزی مهم‌تر از شادی و ناراحتی، گناه و تقوا به معنی عام شروع کنی، یا باید منطق رُ کامل بذاری کنار.

برای آخرین بار بوسیدم‌ش، دست‌ش رُ فشار دادم، و برای همیشه جدا شدیم. قطار در حرکت بود، به کوپه‌ی بعدی رفتم -خالی بود- و تا ایستگاهِ بعدی نشستم و گریه کردم. بعد تا خونه پیاده برگشتم به سوفیو.

در حالی که اِیلئین داستان‌ش رُ می‌گفت، باران بند و آفتاب بیرون اومده بود. برکین و ایوان ایوانویچ Ivan Ivanovitch به بالکن رفتن، منظره‌ی زیبای باغ و تالابِ آسیاب چون آینه‌ای در زیر آفتاب می‌درخشید. تحسین‌ش کردن، و در عینِ حال متأسف بودن که چُنین مردی با چشم‌های مهربان و زیرک، که چُنین داستانی رُ با احساسِ نابی تعریف کرده بود، به جای وقفِ خودش به علم یا هر چیز دیگه‌ای که زندگی‌ش را خوش‌آیند‌تر می‌کرد، باید با عجله دور این عمارتِ بزرگ، مثل موشِ خرمایی بر چرخ، می‌چرخید. فکر کردنن که انا الکسینا چه چهره‌ی اندوهناکی باید به خودش می‌داشته، وقتی در واگنِ قطار ازش خداحافظی کرده بود، و صورت و شانه‌هاش رُ بوسیده بود.

هر دو در شهر دیده بودن‌ش. برکین می‌شناخت‌ش، و به نظرش چه زیبا می‌اومد.

---------------

کاکایی

احسان — Sun, 9 May 2010 18:05:35 GMT

فرصت نایاب

خورشید همین گونه که دیدید دمیده ست

صبحی به همین سادگی از راه رسیده ست

در نور شناور شده اشیاء جهان باز

رنگ شب پر حوصله ی شهر پریده ست

با گریه و لبخند که غوغای زمین است

در کندوی ما فرصتی از عمر دویده ست

ما عابر دیروزی پسکوچه ی تردید

بی آنکه بدانیم که امروز رسیده ست

بی آنکه بدانیم همین فرصت نایاب

از شاخه ی دلتنگی امروز پریده ست

بی آنکه بدانیم زمان از ریه هامان

سمت شب پر حوصله ی شهر وزیده ست

از دست شب افتاد سحر سکه ی خورشید

صبحی به همین سادگی از راه رسیده ست

باغ شیشه ای

دو شب پیش بود با فریدون این ترانه رو ضبط کردیم فریدون هر مصراع رو به ده فرم مختلف ادا می کرد حنجره مخملی و تجربه فراوان آسرایی را به خواننده ای بزرگ و صاحب استیل تبدیل کرده بزودی... شاید همین شنبه همتون ته سریال مهدی مظلومی باغ شیشه ای صدای فریدون رو بشنوید.

پا به خواب تو گذاشتم

بس که بیداری کشیدم

من چقد حوصله کردم

تا به خواب تو رسیدم

کاشکی دوس داشتنای ما

عشقای همیشه ای بود

قلبا فانوسای روشن

دنیا باغ شیشه ای بود

پشت خنده ی من اشکه

پشت گریه ی تو خنده

کی تو این بازی تازه

دل کهنه می پسنده

با تو بارونی و عاشق

زیر چتری که خیاله

چقد این قصه قشنگه

چقد این لحظه محاله

کاکایی

احسان — Sun, 9 May 2010 18:02:39 GMT

یاد من باش...

یاد من باش اگه خوابی اگه بیدار یاد من باش

به همین بهانه یک شب حتی یک بار یاد من باش

یاد من باش اگه دنیا با تو مهربون نمی شه

مث عکسای من و تو زندگی جوون نمی شه

یاد من باش اگه سنگم ،اگه خاکم ،اگه رودم

برا تو خاطره گفتم واسه تو خاطره بودم

اگه بارون و بیابون منُ گم کرده تو چشماش

گاهی وقتا مهربون شو ،گاهی وقتا یاد من باش

ساده بود اما برا من که یه دلشکسته بودم

مث طوفان روز رفتن کوله بارُ بسته بودم

یه روز از تو جون گرفتم ،یه روز از تو دل بریدم

از همه دنیا گذشتم ،به همه دنیا رسیدم

ساده بود اما تو جاده دست و پامُ جا گذاشتم

شب دل بریدن از خود ، همه رُ تنها گذاشتم

دریا دلواپس من شد ،منُ دید به گریه افتاد

منُ بشناس اگه بارون ردپامُ برده از یاد

یاد من باش ،یه پلاکم ،یه نشونه زیر خاکم

مثِ لاله ها غریبم ، مث عاشقا هلاکم

اگه بارون و بیابون منُ گم کرده تو چشماش

گاهی وقتا مهربون شو ،گاهی وقتا یاد من باش

شعر قیصر برای دوستدارانش

احسان — Wed, 5 May 2010 17:31:13 GMT

به یاد قیصر

لحظه ی چشم وا کردن من
از نخستین نفسگریه
                    در دومین صبح اردیبهشت سی و هشت
تا سی و هشت اریبهشت پیاپی
                    پیاپی!

عین یک چشم بر هم زدن بود

لحظه ی دیگر اما
               تا کجا باد؟
                          تا کی؟

پیش از اینها فکر میکردم خدا

خانه ای دارد میان ابرها

مثل قصر پادشاه قصه ها

خشتی از الماس وخشتی از طلا

پایه های برجش از عاج وبلور

بر سر تختی نشسته با غرور

ماه برق کوچکی از تاج او

هر ستاره پولکی از تاج او

اطلس پیراهن او آسمان

نقش روی دامن او کهکشان

رعد و برق شب صدای خنده اش

سیل و طوفان نعره توفنده اش

دکمه پیراهن او آفتاب

برق تیغ و خنجر او ماهتاب

هیچکس از جای او آگاه نیست

هیچکس را در حضورش راه نیست

پیش از اینها خاطرم دلگیر بود

از خدا در ذهنم این تصویر بود

آن خدا بی رحم بود و خشمگین

خانه اش در آسمان دور از زمین

بود اما در میان ما نبود

مهربان و ساده وزیبا نبود

در دل او دوستی جایی نداشت

مهربانی هیچ معنایی نداشت

هر چه می پرسیدم از خود از خدا

از زمین، از آسمان،از ابرها

زود می گفتند این کار خداست

پرس و جو از کار او کاری خطاست

آب اگر خوردی ، عذابش آتش است

هر چه می پرسی ،جوابش آتش است

تا ببندی چشم ، کورت می کند

تا شدی نزدیک ،دورت می کند

کج گشودی دست، سنگت می کند

کج نهادی پای، لنگت می کند

تا خطا کردی عذابت می کند

در میان آتش آبت می کند

با همین قصه دلم مشغول بود

خوابهایم پر ز دیو و غول بود

نیت من در نماز و در دعا

ترس بود و وحشت از خشم خدا

هر چه می کردم همه از ترس بود

مثل از بر کردن یک درس بود

مثل تمرین حساب و هندسه

مثل تنبیه مدیر مدرسه

مثل صرف فعل ماضی سخت بود

مثل تکلیف ریاضی سخت بود

*****

تا که یکشب دست در دست پدر

راه افتادم به قصد یک سفر

در میان راه در یک روستا

خانه ای دیدیم خوب و آشنا

زود پرسیدم پدر اینجا کجاست

گفت اینجا خانه خوب خداست!

گفت اینجا می شود یک لحظه ماند

گوشه ای خلوت نمازی ساده خواند

با وضویی دست ورویی تازه کرد

با دل خود گفتگویی تازه کرد

گفتمش پس آن خدای خشمگین

خانه اش اینجاست اینجا در زمین؟

گفت آری خانه او بی ریاست

فرش هایش از گلیم و بوریاست

مهربان وساده وبی کینه است

مثل نوری در دل آیینه است

می توان با این خدا پرواز کرد

سفره دل را برایش باز کرد

می شود درباره گل حرف زد

صاف و ساده مثل بلبل حرف زد

چکه چکه مثل باران حرف زد

با دو قطره از هزاران حرف زد

می توان با او صمیمی حرف زد

مثل یاران قدیمی حرف زد

میتوان مثل علف ها حرف زد

با زبان بی الفبا حرف زد

میتوان درباره هر چیز گفت

می شود شعری خیال انگیز گفت....

*****

تازه فهمیدم خدایم این خداست

این خدای مهربان و آشناست

دوستی از من به من نزدیک تر

از رگ گردن به من نزدیک تر….

دکتر قیصرامین پور

مردمان کنار خانه‌ات، ابوالفضل پاشا

ابوالفضل پاشا، اعتماد ملی:

مردمان کنار خانه‌ات پراکنده

که هرکه می‌پرسد از راه می‌رسد: چه خبر؟

تو اما بخواب این فصل را درختان به خواب

[می‌روند

مگر چندمین بهار از تو می‌گذشت؟

مردمان چه پراکنده از هم بپرسند؟

و تو خوابیده‌ای که عکس تو را بزرگ بر در خانه‌ات

[زده‌اند

درختی که تو بودی همیشه سبز

تازه از راه می‌رسم من ‌

درختی که بودی همیشه خندان ‌

می‌پرسم از بگو که همین جا چه خبر!

درختی که همیشه بودی ‌

نمی‌دانم این روزها چه‌را برای رفتن انتخاب می‌کنی که من مجال شعر گفتنم نیست ‌

خوابیده‌ای

تو را به دست‌ها عبور می‌دهند

مغازه‌ها یکی‌یکی با کرکره‌هاشان می‌افتد

[پایین ‌

و تو می‌روی رفته‌ای نیستی بپرسی چه خبر!

برای شاعر آینه و آفتاب، قیصر امین‌پور؛

هفت را به هم ‌
آفاق شوهانی، اعتماد ملی:

هست را به هم می‌‌ریزم

پرده‌ها ‌

شمعدانی‌ها

و کلمات کهنه را به هم می‌زنم، می‌ریزم

ساعت هفت بار زنگ نمی‌زند

سیاه پوشیده

دست برده بر دیوار

ساعت تیک‌تاک راه نمی‌رود

حالا‌ مانتوی سبزم سیاه...

پای خواب گرفته! ساعت چند است؟

هفت بار زنگ نمی‌زند

سیاه پوشیده کفش‌های سبزم

با چند خط

یا چند منحنی.

شعر زمان ما

احسان — Wed, 5 May 2010 17:29:11 GMT

شعر اناخماتوا

آنا آخماتوا

خاطره ها سه دوره دارند:

اوایل چنان نزدیکند که می گوییم

انگار همین دیروز بود.

جان در پناهشان می آرامد

و جسم در سایه شان سر پناهی می یابد.

خندهای است که فرو ننشسته و اشکی که همچنان جاری ست

لکه جوهری روی میز که هنوز هست

و بوسه خداحافظی که گرمی اش در دل احساس می شود...

اما چنین حسی دیری نمی پاید...

زمانی میرسد که درآن سر پناهدیگر نیست

در جایی پرت به جایش خانه ای تنهاست

با زمستانی سردسرد و تابستانی سوزان

خانه ای سراسر خاک گرفته و لانه عنکبوت ها گشته

جایی که نامه های عاشقانه آتشین خاکستر می شوند

و عکس ها رنگ می بازند

آدم ها طوری آن جا می روند که به گورستانی

باز که می گردند دست ها را با صابون می شویند

اشکها روانشان را پاک کمی کنند و سخت آه می کشند...

اشعاری از زنده یاد شریعتی

احسان — Wed, 5 May 2010 17:27:36 GMT

طنین اوای من

اگر دیگر نگذاشتند زندگی را ببینم ،

گفته ام که نثرهایم را به چاپخانه بدهند تا چاپ کنند

اما شعرهایم را

که از دستبرد هر چشمی پنهان کرده ام،

بردارند و بی آن که بخوانند ،

همه را ببرند و در شکافته ی کوه ساکت تنهایی ام

صومعه ای هست کوچک و زیبا

و روحانی و مجهول ،

به آن جا بسپارند .

چه در همین صومعه است که من

از وحشت تنهایی در انبوه دیگران می گریختم

و به درون آن پناه می بردم.

همین جا بود که شب ها و روزهای سیاه و خفه و دردناک را به نیایش می گذراندم

در برابر سر در آن که به رنگ دعاست ،

گرم ترین و پرخلوص ترین سروهاهای عاشقانه ام را

خاموش زمزمه می کردم.

و نغمه ی مناجات من ،

از چشم های پر اسرار مناره ای باریک و بلند آن

در آستانه ی هر سحرگاه و در دل هر شامگاه

و در بهت غمگین و اندوهبار هر غروب

در آن کوهستان خلوت و ساکت و مغرور تنهایی من می پیچید.

و همواره انعکاس طنین آن در این دره ،

گرداگرد دیوارهای بلند و سنگی و عظیم کوهستان ، می گردد و می پیچد و می خواند.

حتی اگر برای همیشه خاموش شوم،

حتی دیگر نگذارند فردا برگردم ،

و باز آوای محزون تنهایی سنگین و رنج آلود روح تنهایم را

در زیر رواق بلند و زیبای صومعه ام زمزمه کنم ،

آری

حتی اگر فردا دیگر نگذاشتند که برگردم ،

حتی اگر دیگر نتوانستم آواز بخوانم ،

طنین آوای من که از درون صومعه بر می خاست ،

همواره در این کوهستان خواهد پیچید !

با لاله که گفت

از دیده به جای اشک خون می آید

دل خون شده ، از دیده برون می آید

دل خون شده از این غصه که از قصه ی عشق

می دید که آهنگ جنون می آید

می رفت و دو چشم انتظارم بر راه

کان عمر که رفته ، باز چون می آید ؟

با لاله که گفت حال ما را که چنین

دل سوخته و غرقه به خون می آید

کوتاه کن این قصه جان سوز ای شمع

کز صحبت تو ، بوی جنون می آید

درخت های تشنه

ابر بهارین !

که ناگهان با اشک های نگون سار

بر روی این باغ خیمه زده ای و غرش می کنی ، برق می زنی

ای ابر بارانی ،

ای باران اردیبهشتی ، تو نمی فهمی!

درختان این باغ همه تشنه اند .

ما درخت های این باغ پژمرده ی پامال زمستان ها

همگی تشنه ایم .

تشنه بارانیم .

به جوی های خشکی که از پای ما می گذرند منگر .

این جوهای بزرگ ، آب ندارند.

آب دارند اما به ریشه ما نمی رسند.

به ریشه ما می رسند

اما آب هایی شوذ و تلخ و آلوده اند !

ما همه ی درخت های این باغ

در کنار این جوی های پر آب

همچنان تشنه ایم،

تشنه بارانیم ،

گرد و غبار سال ها را

از شاخ و برگ های پیر و پژمرده و خشک آلود ما بشوی !

ما را بنواز !

ما نیز همچنان درخت پنهانی

درون باغ می توانیم بشکفیم ،

از نو بشکفیم.

برگ های پیر سال های پیش را بریزیم و ناگهان

در زیر نوازش های تو ، به شکوفه بنشینیم .

ما نیز چشم به راه شکفتن های تازه ایم.

شور و شوق صد جوانه با من است ، با ما است .

ای پاره ابر مهربان که بر روی آن درخت می باری ،

دامنت را بگستران !

بر سراسر این باغ خیمه زن !

درختان باغ را همه در آغوش باران های نوازشگرت گیر !

شعر رهی

احسان — Wed, 5 May 2010 17:25:40 GMT

گزیده ازشمندی از اشعار رهی معیری

با انتخاب لینک های زیر ، نزدیک به 160 شعر از رهی معیری در دسترس شما خواهد بود :
برگزیده اشعار رهی معیری / بخش اول
برگزیده اشعار رهی معیری / بخش دوم
برگزیده اشعار رهی معیری / بخش سوم
برگزیده اشعار رهی معیری / بخش چهارم
برگزیده اشعار رهی معیری / بخش پنجم
برگزیده اشعار رهی معیری / بخش ششم

اثاری از حمید مصدق

احسان — Wed, 5 May 2010 17:23:47 GMT

بهترینهای حمید مصدق

شاه بیت

من ندانم که کیم من فقط می دانم
که تویی،
شاه بیت غزل زندگیم

خود شکن

این مرد خود پرست

این دیو، این رها شده از بند

مست مست

استاده روبه روی من و

خیره در منست

***

گفتم به خویشتن

آیا توان رستنم از این نگاه هست ؟

مشتی زدم به سینه او،

ناگهان دریغ

آئینه تمام قد روبه رو شکست .

در کنار زنده رود

درکوههای مغرب

خورشید تفته بود

باریده بود بارانی

ابری که رفته بود

هنگامه جنون بود

از انعکاس شعله خورشید در غروب

زاینده رود غرق به خون بود

در بیشه های آن طرف رود

نجوای با د و بید

وز لابلای برگ چناران دیر سال

جز نیزه های نور نمی تابد

و سوت کارخانه

یعنی که وقت کار شبانه

آغازمی شود

آنجا که رنج هست

ولی دسترنج نیست

اینجا من این نشسته سر به گردان

این رود

این یهودی سرگردان

با من چه قصه ها

پر غصه قصه ها

از کوه،

دشت

قریه

تا شهر باستانی

وز مردم نجیب سپاهانی

گوید

چه دستهای غرقه به خونی را

این رود شسته است

من با دل شکسته

آئینه به گرد نشسته

هنوز هم

گستردگی بستراین رود خسته را

تا دور دست بیشه آن سوی رود

می بینم

خواهد زدود،

رود،

آیا غبار از دل غمگینم

رود

آئینه تمام نمایی ز زندگی ست

وقتی که آب تا دل مرداب می رود

یعنی به گاو خونی

دیگر برای همیشه

در خواب میرود

از شاهراه پل

از کارخانه کارگران

می آیند

با چرخهایشان همه دلمرده وپکر

چونان که فوج فوج کبوتر

با لهجه های شیرین

شیرین تر از شکر

با طعنه های تلخ

با طعن جانشکر

با حرفهایشان که

« چه رنجی بود

با طعنه هایشان که

« چه گنجی داشت؟

***

خورشید خفته است و

شب آغاز می شود

دکان می فروشی پل

باز میشود

دلم تنگ است

دلم برای کسی تنگ است که آفتاب صداقت را
به میهامانی گلهای باغ می آورد
و گیسوان بلندش را به بادها می داد
و دستهای سپیدش را به آب می بخشید

دلم برای کسی تنگ است
که چشمهای قشنگش را
به عمق آبی دریای واژگون می دوخت
و شعرهای خوشی چون پرنده ها می خواند

دلم برای کسی تنگ است
که همچو کودک معصومی
دلش برای دلم می سوخت
و مهربانی را نثار من می کرد

دلم برای کسی تنگ است
که تا شمال ترین شمال با من رفت
و در جنوب ترین جنوب با من بود
کسی که بی من ماند
کسی که با من نیست
کسی که . . .
- دگر کافی ست.

افسانه مردم

دیدم او را آه بعد از بیست سال

گفتم : این خود اوست، یا نه، دیگری ست

چیزکی از او در بود و نبود

گفتم : این زن اوست ؟ یعنی آن پری ست ؟

هر دو تن دزدیده و حیران نگاه

سوی هم کردیم و حیرانتر شدیم

هر دو شاید با گذشت روزگار

در کف باد خزان پرپر شدیم

از فروشنده کتابی را خرید

بعد از آن اهنگ رفتن ساز کرد

خواست تا بیرون رود بی اعتنا

دست من بود در را برایش باز کرد

عمر من بود او که از پیشم گذشت

رفت و در انبوه مردم گم شد او

باز هم مضمون شعری تازه گشت

باز هم افسانه مردم شد او

آفتاب و ذره

تو ای شکوهمند من

شکوه دلپسند من

تو آن ستاره بوده ای

که مهر آسمان شدی

ز مهر برتر آمدی

فراز کهکشان شدی

***

به دره ها نگاه کن

به ژرف دره ها نگر

به تکه سنگهای سرد

به ذره ها نگاه کن

***

به من بتاب

که سنگ سرد دره ام

که کوچکم

که ذره ام

***

به من بتاب

مرا ز شرم مهر خویش آب کن

مرا به خویش جذب کن

مرا هم آفتاب کن

سیب

تو به من خندیدی

و نمی دانستی

من به چه دلهره از باغچه همسایه

سیب را دزدیدم

باغبان از پی من تند دوید

سیب را دست تو دید

غضب آلوده به من کرد نگاه

سیب دندان زده از دست تو افتاد به خاک

و تو رفتی و هنوز،

سالها هست که در گوش من آرام،

آرام

خش خش گام تو تکرار کنان،

میدهد آزارم

و من اندیشه کنان

غرق این پندارم

که چرا،

- خانه کوچک ما

سیب نداشت

یک شعر هم از خودم

احسان — Wed, 5 May 2010 17:21:17 GMT

اینجا یکی از شعرای خودمو نوشتم

روزهایم کاش دفتر می شدند
لحظه ها چون برگ هایش زود پرپر می شدند
سطر های دفترم ساعات من
سطرهای خسته ام ای کاش اخر می شدند

کویر عطش

پائولو کوئیلو

استیون هاوکینگ

وحشی بافقی

مرغ سحر

امیر هوشنگ ابتهاج

مشیری

احمد شاملو

فروغ

شاملو

گزیده ای از اثار معلم شهید

بسوزم...

آخرین فراز زندگی فاطمه به قلم دکتر شریعتی

شریعتی

پل الوار

شعری از لویی اراگون

حسین منزوی

اشعاری منتخب از مجموعه شعر از کهربا تا کافور

غزل

غزل

غزل

غزل

غزل

غزل

غزل

غزل

غزل

غزل

نیچه

انتوان چخوف

کاکایی

فرصت نایاب

باغ شیشه ای

کاکایی

یاد من باش...

شعر قیصر برای دوستدارانش

شعر زمان ما

اشعاری از زنده یاد شریعتی

شعر رهی

اثاری از حمید مصدق

شاه بیت

من ندانم که کیم من فقط می دانم که تویی، شاه بیت غزل زندگیم

خود شکن

در کنار زنده رود

دلم تنگ است

آفتاب و ذره

سیب

یک شعر هم از خودم

من ندانم که کیم من فقط می دانم
که تویی،
شاه بیت غزل زندگیم